श्लोक ४१ ते ५०

श्लोक क्र. ४१ ते ५० ध्वनिमुद्रण (गायिका--परिज्ञा)

अपि स्वर्णमयी लङ्का 
न मे लक्ष्मण रोचते।
जननी जन्मभूमिश्च 
स्वर्गादपि गरीयसी।।४१॥

(राम लक्ष्मणाला म्हणतात) जरी लंका सोन्याची असली तरीही ती मला आवडत नाही. कारण आपली आई आणि जन्मभूमी ही स्वर्गाहूनही श्रेष्ठ असते.
(Ram says to Laxman) Even if Lanka is made of gold, I don’t like it. For our own mother and the motherland are greater than even heaven.

संसारकटुवृक्षस्य 
द्वे फले अमृतोपमे।
सुभाषितरसास्वाद: 
सङ्गति: सुजनै: सह।।४२।।

संसाररूपी वृक्ष कडू असला तरी त्याची दोन फळे मात्र खरंच अमृतासमान आहेत ती म्हणजे-- सुभाषितांच्या रसाचे आस्वादन आणि सज्जनांचा सहवास.

Only two fruits of the otherwise bitter tasting tree called the world are comparable to the nectar viz. the enjoyment derived from learning subhashitas and the company of good people.

सुखार्थी चेत् त्यजेद्विद्यां 
विद्यार्थी चेत् त्यजेत्सुखम्।
सुखार्थिन: कुतो विद्या 
कुतो विद्यार्थिन: सुखम्।।४३।।

सुखाची इच्छा असेल तर विद्येचा त्याग करावा लागेल आणि विद्या हवी असेल तर सुखावर पाणी सोडावं लागेल. कारण सुखार्थी लोकांना विद्या कशी मिळेल ? आणि विद्येची इच्छा करणाऱ्यांना सुख कसे मिळेल?

If one wants indulgence, they should forget learning. If one wants to attain knowledge, one should let go of indulgence. For those who want indulgence, how can learning be possible? And for those who want to attain knowledge, how can they  indulge themselves?

अञ्जलिस्थानि पुष्पाणि 
वासयन्ति करद्वयम् । 
अहो सुमनसां प्रीतिः 
वामदक्षिणयोः समा।।४४।।

ओंजळीत घेतलेली फुले दोन्ही हातांना सारख्याच प्रमाणात सुगंधित करतात. त्याचप्रमाणे सज्जनांचे डाव्या आणि उजव्या– दोन्ही प्रकारच्या माणसांवर सारखेच प्रेम असते.

The flowers placed in the cupped hands make both the hands fragrant alike. Even so, the kind hearted people are affectionate towards the virtuous and the not-so-virtuous people alike.

यथा चित्तं तथा वाचो 
यथा वाचस्तथा क्रियाः । 
चित्ते वाचि क्रियायां च
साधूनामेकरूपता।।४५।।

सज्जन माणसाच्या जसे मनात असते तसेच वाणीमध्ये उतरते आणि जसे वाणीत असते तशीच त्याची कृती घडते. सज्जन माणसांच्या ठिकाणी अशा प्रकारे मन, वाणी आणि कृती या सर्वांची एकरूपता दिसून येते.

Just as is their mind, so also is their speech and just as they speak so also is their action.Thus the virtuous people show unity in their mind, speech and action.

षड्रसा: पुरुषेणेह 
भोक्तव्या बलमिच्छता।
अम्लस्तिक्त: कषायश्च 
मधुरो लवण: कटु:।।४६।।

या जगात बलाची इच्छा करणाऱ्या माणसाने आंबट, कडू, तुरट, गोड, खारट आणि तिखट या सहा रसांचे सेवन केले पाहिजे.

The person who is desirous of strength in this world should eat food containing all the six tastes viz. sour, bitter, astringent, sweet, salty and pungent.

ज्ञानतृष्णा गुरौ निष्ठा 
सदाध्ययनदक्षता । 
एकाग्रता महत्त्वेच्छा
विद्यार्थिगुणपञ्चकम्।।४७।।

ज्ञानाची तहान, गुरूवरील निष्ठा, शिकण्यामध्ये नेहमी तत्परता, एकाग्रता आणि मोठे बनण्याची इच्छा ही विद्यार्थ्याची पाच लक्षणे आहेत.

Thirst for knowledge, faith in the Guru, always being alert while learning, concentration and ambition are the five characteristics of the student.

काकदृष्टिर्बकध्यानं 
श्वाननिद्रा तथैव च । 
अल्पाहारी गृहत्यागी  
पञ्च विद्यार्थिनां गुणाः।।४८।।

कावळ्यासारखी तीक्ष्ण नजर, (शिकण्याच्या संधीचा शोध घेणे) बगळ्यासारखे ध्यान करणे (शिकताना एकाग्र होणे) कुत्र्याप्रमाणे हलकी झोप (झोपेत कालापव्यय होऊ न देणे) अल्प आहार घेणे आणि घराचा त्याग करणे (घराविषयी आसक्त होऊन न राहणे) हे विद्यार्थ्याचे पाच गुण आहेत.

The sight of the crow (always looking for an opportunity to learn) , concentration like the heron, sleeping lightly like the dog, eating frugally and giving up the attachment to home are the five virtues of the student.

 
पादौ हस्तौ जानुनी द्वे 
वक्षश्चाथ ललाटकम्।
अष्टाङ्गेन स्पृशेद्भूमिं 
साष्टाङ्गप्रणतिश्च सा।।४९।।

दोन पाय, दोन हात,दोन गुडघे, छाती आणि कपाळ या शरीराच्या आठ अंगांनी जमिनीस स्पर्श करावा म्हणजे तो साष्टाङ्ग नमस्कार होतो.

Two feet, two hands, two knees, the chest and also the forehead-- with these eight parts of the body one should touch the ground. It is called salutation with eight parts of the body.

अन्यायोपार्जितं द्रव्यं 
दश वर्षाणि तिष्ठति।
प्राप्ते चैकादशे वर्षे 
समूलं तद्विनश्यति।।५०।।

अन्यायाने मिळवलेले धन दहा वर्षापर्यंत टिकते आणि अकरावे वर्ष सुरू झाले की मुळापासून नष्ट होते.

The wealth acquired by unscrupulous means remains for ten years. But when it reaches the eleventh year, it gets completely destroyed.

-------------------------------------------------------

ध्वनिमुद्रणम्।

गायिका--कु परिज्ञा पुरी