|
इयत्ता चौथीचे सर्व श्लोक प्रिंट करा |
हे पान शेअर करण्यासाठी स्कॅन करा |
श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
निर्वाणदीपे किमु तैलदानं
चौरे गते वा किमु सावधानम्।
वयोगते किं वनिताविलासः
पयोगते किं खलु सेतुबन्धः।।३८१।।
चौरे गते वा किमु सावधानम्।
वयोगते किं वनिताविलासः
पयोगते किं खलु सेतुबन्धः।।३८१।।
विझलेल्या दिव्यामध्ये तेल टाकून काय उपयोग? चोर निघून गेल्यावर सावध राहून काय फायदा? तारुण्य निघून गेल्यावर विलासी वृत्तीचा काय उपयोग? आणि पाणी वाहून गेल्यावर धरण (सेतू) बांधून काय लाभ?
What is the use of pouring oil into a lamp that has already gone out? What is the point of being cautious after the thief has already left? Of what use are sensual pleasures when youth has passed? Indeed, what is the point of building a dam after the water has already flown away?
किमिष्टमन्नं खरसूकराणां
किं रत्नहारो मृगपक्षिणां च।
अन्धस्य दीपो बधिरस्य गीतं
मूर्खस्य किं शास्त्रकथाप्रसङ्गः।।३८२।।
गाढव आणि डुकरांना पक्वान्नाचे काय महत्त्व? पशु-पक्ष्यांना रत्नहाराचा काय उपयोग? अंधासाठी दिवा आणि बहिऱ्यासाठी गाणे व्यर्थ आहे; त्याचप्रमाणे मूर्ख माणसासाठी शास्त्रातील कथा किंवा चर्चेचा काय उपयोग?
What is the value of delicious food to donkeys and pigs? What use is a necklace of jewels to animals and birds? A lamp for the blind and music for the deaf are useless; similarly, of what relevance is a discussion of scriptures to a fool?
विद्या ददाति विमलं ह्यतुलं प्रकाशं
धर्मो ददाति हृदये परमं च धैर्यम्।
सत्यं ददाति सफलां सततं प्रतिष्ठां
शीलम् सदा विजयते जगतीह लोके।।३८३।।
विद्येमुळे निर्मळ आणि अफाट असा प्रकाश (ज्ञान) मिळतो, धर्मामुळे हृदयात श्रेष्ठ धैर्य निर्माण होते. सत्यामुळे नेहमीच यशस्वी प्रतिष्ठा प्राप्त होते, परंतु या जगात चारित्र्य (शील) हेच नेहमी सर्वांवर विजय मिळवते.
Knowledge gives a pure and incomparable light, while Dharma (righteousness) provides supreme courage in the heart. Truth consistently brings successful prestige, but in this world, character (Shila) always reigns supreme.
जितेन्द्रयत्वं विनयस्य कारणं
गुणप्रकर्षो विनयादवाप्यते।
गुणाधिके पुंसि जनोऽनुरज्यते
जनानुरागः प्रभवो हि संपदः।।३८४।।
इंद्रियांवर ताबा मिळवणे हे विनयाचे (नम्रतेचे) कारण आहे. विनयामुळे गुणांची वाढ होते. ज्याच्याकडे गुणांची अधिकता असते, अशा माणसावर लोक प्रेम करतात आणि लोकांचे प्रेम लाभणे हेच संपत्तीचे खरे उगमस्थान आहे.
Self-control is the cause of humility; through humility, excellence of virtues is attained. People are drawn toward a man who abounds in virtues, and the affection of the people is the very source of prosperity.
लभेत सिकतासु तैलमपि यत्नतः पीडयन्
पिबेच्च मृगतृष्णिकासु सलिलं पिपासार्दितः।
कदाचिदपि पर्यटञ्शशविषाणमासादयेत्
न तु प्रतिनिविष्टमूर्खजनचित्तमाराधयेत्।।२९८।।
कदाचित प्रयत्नपूर्वक वाळू रगडली तर त्यातून तेल निघू शकेल, तहानलेला माणूस मृगजळातून पाणी पिऊ शकेल, किंवा भटकताना सशाला शिंगेही सापडतील; पण हट्टी मूर्ख माणसाला कधीही समजावून सांगता येणार नाही.
One might obtain oil from sand by pressing it hard, or a thirsty person might drink water from a mirage, or one might even find a rabbit's horn while wandering; but one can never please the mind of a stubborn fool.
न वेत्ति यो यस्य गुणप्रकर्षं
स तं सदा निन्दति नात्र चित्रम्।
यथा किराती करिकुम्भजातां
मुक्तां परित्यज्य बिभर्ति गुञ्जाम्।३८६।।
ज्याला दुसऱ्याच्या गुणांची थोरवी समजत नाही, तो नेहमी त्याची निंदाच करतो, यात काही नवल नाही. ज्याप्रमाणे भिल्लीण हत्तीच्या गंडस्थळातील मौल्यवान मोती फेकून देऊन (त्याची किंमत न समजल्यामुळे) गुंजांच्या माळा परिधान करते.
It is no surprise that one who does not understand the excellence of another's virtues always speaks ill of them. Just as a forest-dwelling woman discards the precious pearls found in an elephant's temple and instead wears a garland of common seeds (Gunja).
धनेन किं यो न ददाति नाश्नुते
बलेन किं यश्च रिपून् न बाधते ।
श्रुतेन किं यो न च धर्ममाचरेत्
किमात्मना यो न जितेन्द्रियो भवेत्।।३८७।।
ज्या संपत्तीचा उपयोग दानासाठी किंवा स्वतःच्या उपभोगासाठी होत नाही, त्या संपत्तीचा काय उपयोग? जे शत्रूचे दमन करू शकत नाही, त्या बलाचा काय उपयोग? ज्या ज्ञानाने (शास्त्राने) धर्माचे आचरण केले जात नाही, त्याचा काय फायदा? आणि जो आपल्या इंद्रियांवर ताबा मिळवू शकत नाही, त्या आत्म्याचा (किंवा स्वतःचा) काय उपयोग?
What is the use of wealth that is neither given in charity nor enjoyed? What is the use of strength that does not overcome enemies? What is the use of learning if one does not practice righteousness (Dharma)? And what is the use of one's existence if one cannot master their own senses?
श्रुतिर्विभिन्ना स्मृतयश्च भिन्ना
नैको मुनिर्यस्य वचः प्रमाणम्।
धर्मस्य तत्त्वं निहितं गुहायां
महाजनो येन गतः स पन्थाः।।३८८।।
श्रुती (वेदांचे अर्थ) वेगवेगळे आहेत, स्मृतीग्रंथही परस्परांपासून भिन्न आहेत. असा एकही ऋषी-मुनी नाही ज्याचे शब्द सर्वांनाच अंतिम प्रमाण वाटतील. धर्माचे खरे तत्व हे अत्यंत खोल गुहेत दडलेले (अतिशय सूक्ष्म) आहे. त्यामुळे ज्या मार्गावरून थोर महात्मे गेले आहेत, तोच खरा मार्ग आहे.
The Vedas are diverse and the Smritis (scriptures) differ; there is no single sage whose word is accepted as the sole authority. The essence of Dharma is hidden in a deep cave (is very subtle). Therefore, the path followed by great personalities is the true path.
गन्धः सुवर्णे फलमिक्षुदण्डे
नाकारि पुष्पं खलु चन्दनेषु।
विद्वान्धनाढ्यो न तु दीर्घजीवी
धातुः पुरा कोऽपि न बुद्धिदोऽभूत्।।३८९।।
सोन्याला सुगंध, ऊसाला फळ आणि चंदनाच्या झाडाला फुले निसर्गाने दिली नाहीत. विद्वान माणूस श्रीमंत नसतो आणि तो दीर्घायुषीही नसतो. असे वाटते की पूर्वी ब्रह्मदेवाला कोणीही योग्य सल्ला देणारा (बुद्धी देणारा) नव्हता, अन्यथा त्याने या त्रुटी ठेवल्या नसत्या.
Nature did not give scent to gold, fruit to the sugarcane stalk, or flowers to the sandalwood tree. A learned man is rarely wealthy, and he is not long-lived. It seems that in the beginning, there was no one to advise the Creator (Brahma), or these perfections would not have been missing.
कुपात्रदानाच्च भवेद्दरिद्रो
दारिद्र्यदोषेण करोति पापम्।
पापप्रभावान्नरकं प्रयाति
पुनर्दरिद्रः पुनरेव पापी।।३९०।।
कुपात्राला (अयोग्य व्यक्तीला) दान दिल्यामुळे माणूस दरिद्री होतो. दारिद्र्याच्या दुःखामुळे तो पापाचे आचरण करतो. पापकर्म केल्यामुळे तो नरकात जातो आणि पुन्हा दरिद्री म्हणून जन्म घेऊन पुन्हा पापी बनतो. (हे एक दुष्टचक्र आहे).
By giving charity to the unworthy, one becomes poor. Due to the sting of poverty, one commits sins. Because of the influence of sin, one goes to hell and is born poor again, becoming a sinner once more.