|
इयत्ता चौथीचे सर्व श्लोक प्रिंट करा |
हे पान शेअर करण्यासाठी स्कॅन करा |
श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
शशिना च निशा निशया च शशी
शशिना निशया च विभाति नभः।
कविना च विभुर्विभुना च कविः
कविना विभुना च विभाति सभा।।३३१।।
शशिना निशया च विभाति नभः।
कविना च विभुर्विभुना च कविः
कविना विभुना च विभाति सभा।।३३१।।
चंद्राने रात्र शोभते आणि रात्रीमुळे चंद्र शोभतो; चंद्र आणि रात्र या दोघांमुळे आकाश उजळून निघते. त्याचप्रमाणे, कवीमुळे राजा (प्रभु) शोभतो आणि राजा मुळे कवी शोभतो; कवी आणि राजा या दोघांमुळे संपूर्ण सभा (दरबार) शोभून दिसते.
The night shines because of the moon, and the moon shines because of the night; both the moon and the night together illuminate the sky. Similarly, a leader shines because of the poet, and the poet shines because of the leader; both the poet and the leader together make the assembly brilliant.
काष्ठादग्निर्जायते मथ्यमानात्
भूमिस्तोयं खन्यमाना ददाति।
सोत्साहानां नास्त्यसाध्यं नराणाम्
मार्गारब्धाः सर्वयत्नाः फलन्ति।।३३२।।
भूमिस्तोयं खन्यमाना ददाति।
सोत्साहानां नास्त्यसाध्यं नराणाम्
मार्गारब्धाः सर्वयत्नाः फलन्ति।।३३२।।
लाकूड घासल्याने त्यातून अग्नी प्रगट होतो; जमीन खोदल्याने ती पाणी देते. उत्साही माणसांसाठी जगात काहीही साध्य करणे अशक्य नाही; योग्य मार्गाने केलेले सर्व प्रयत्न नक्कीच फळ देतात.
Fire is produced from wood when it is rubbed; the earth gives water when it is dug. For people with enthusiasm and determination, nothing is impossible; all efforts started in the right direction eventually bear fruit.
श्रुतिर्विभिन्ना स्मृतयश्च भिन्ना
नैको मुनिर्यस्य वचः प्रमाणम्।
धर्मस्य तत्त्वं निहितं गुहायां
महाजनो येन गतः स पन्थाः।।३३३।।
श्रुती (वेदांचे अर्थ) वेगवेगळे आहेत, स्मृतीग्रंथही परस्परांपासून भिन्न आहेत. असा एकही ऋषी-मुनी नाही ज्याचे शब्द सर्वांनाच अंतिम प्रमाण वाटतील. धर्माचे खरे तत्व हे अत्यंत खोल गुहेत दडलेले (अतिशय सूक्ष्म) आहे. त्यामुळे ज्या मार्गावरून थोर महात्मे गेले आहेत, तोच खरा मार्ग आहे.
The Vedas are diverse and the Smritis (scriptures) differ; there is no single sage whose word is accepted as the sole authority. The essence of Dharma is hidden in a deep cave (is very subtle). Therefore, the path followed by great personalities is the true path.
ग्रामवासः कुजनस्य सेवा
कुभोजनं क्रोधमुखी च भार्या।
मूर्खश्च पुत्रो विधवा च कन्या
विनाग्निना संदहते शरीरम्।। ३३४।।
वाईट गावात राहणे (जिथे दुर्जन अधिक आहेत), दुष्ट माणसाची सेवा करणे, निकृष्ट प्रतीचे अन्न खाणे, नेहमी रागावणारी (कजाग) पत्नी असणे, मूर्ख मुलगा असणे आणि विधवा कन्या असणे—या सहा गोष्टी माणसाच्या शरीराला अग्नीशिवाय जाळून खातात.
Living in a bad village (surrounded by wicked people), serving a wicked person, eating poor-quality food, a wife who is always angry, a foolish son, and a widowed daughter—these six things burn the body even without fire.
माता निन्दति पिता नाभिनन्दति भ्राता न सम्भाषते
भृत्यः कुप्यति नानुगच्छति सुतः कान्ताऽपि नो रज्यते।
अर्थप्रार्थनशङ्कया न कुरुते सम्भाषणं वै सुहृत्
तस्माद्द्रव्यमुपार्जय सुमते द्रव्येण सर्वे वशाः।।३३५।।
भृत्यः कुप्यति नानुगच्छति सुतः कान्ताऽपि नो रज्यते।
अर्थप्रार्थनशङ्कया न कुरुते सम्भाषणं वै सुहृत्
तस्माद्द्रव्यमुपार्जय सुमते द्रव्येण सर्वे वशाः।।३३५।।
(पैसे नसतील तर) आई निंदा करते, वडील कौतुक करत नाहीत, भाऊ बोलत नाही, नोकर रागवतो, मुलगा मागे येत नाही आणि पत्नीलाही ओढ राहत नाही. मित्रसुद्धा पैसे मागेल या भीतीने बोलणे टाळतात. म्हणून हे सुज्ञ माणसा, द्रव्य (संपत्ती) मिळव, कारण द्रव्याने सर्व काही वश होते.
The mother criticizes, the father does not praise, the brother does not speak, the servant gets angry, the son does not follow, and even the wife is not attached (when one lacks wealth). Friends avoid conversation fearing a request for money. Therefore, O wise one, earn wealth, for through wealth, everyone remains under one's influence.
वरं वनं व्याघ्रगजेन्द्रसेवितं
द्रुमालयं पक्वफलाम्बुभोजनम्।
तृणानि शय्या परिधानवल्कलं
न बन्धुमध्ये धनहीनजीवनम्।।३३६।।
वाघ आणि हत्तींचे वास्तव्य असलेल्या वनात राहणे श्रेष्ठ; झाडांच्या ढोलीत निवास करणे, पिकलेली फळे खाणे आणि पाणी पिऊन जगणे श्रेष्ठ; गवताच्या बिछान्यावर झोपणे आणि झाडाची साल परिधान करणेही श्रेष्ठ; पण आपल्याच नातेवाईकांमध्ये धनहीन (गरीब) होऊन जगणे कधीही चांगले नाही.
It is better to live in a forest inhabited by tigers and elephants, to dwell in the hollows of trees, to survive on ripe fruits and water, to sleep on a bed of grass, and to wear the bark of trees, than to live a life destitute of wealth among one's own kinsmen.
मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णाः
त्रिभुवनमुपकारश्रेणीभिः प्रीणयन्तः।
परगुणपरमाणून्पर्वतीकृत्य नित्यं
निजहृदि विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः।।३३७।।
ज्यांचे मन, वाणी आणि शरीर पुण्यरुपी अमृताने भरलेले आहे, जे आपल्या उपकारांनी तिन्ही लोकांना संतुष्ट करतात आणि जे इतरांचे अणूसमान (अगदी लहान) गुणही पर्वतासारखे मोठे करून पाहतात आणि आपल्या हृदयात सदैव आनंदी राहतात—असे सज्जन लोक या जगात कितीसे (खूपच थोडे) आहेत?
How many noble souls are there whose minds, words, and bodies are filled with the nectar of virtue; who please the three worlds with their series of good deeds; and who, magnifying even the atom-like virtues of others to the size of a mountain, always remain joyful in their own hearts?
सर्वथा स्वहितमाचरणीयं
किं करिष्यति जनो बहुजल्पः।
विद्यते न खलु कश्चिदुपायः
सर्वलोकपरितोषकरो यः।।३३८।।
नेहमी स्वतःच्या हिताचे (योग्य) आचरण करावे; खूप बडबड करणारे लोक काय म्हणतील याची काळजी करू नये. कारण या जगात असा कोणताही उपाय नाही ज्याद्वारे सर्वच्या सर्व लोकांना एकाच वेळी संतुष्ट करता येईल.
One should always act in a way that is beneficial to oneself (rightfully); what will people who talk too much do? Indeed, there is no way in existence by which one can satisfy all people at once.
सुखं हि दुःखान्यनुभूय शोभते
घनान्धकारेष्विव दीपदर्शनम्।
सुखात्तु यो याति नरो दरिद्रतां
धृतः शरीरेण मृतः स जीवति।।३३९।।
दुःख अनुभवल्यानंतरच सुखाची खरी किंमत कळते, ज्याप्रमाणे घोर अंधारात दिव्याचे दर्शन शोभा देते (मोलाचे ठरते). परंतु, जो मनुष्य सुखाच्या शिखरावरून थेट दारिद्र्यात (दुःखात) पडतो, तो जिवंत असूनही केवळ शरीर धारण केलेला मृत असल्यासारखाच जगतो.
Happiness truly shines only after one has experienced sorrows, just as the sight of a lamp is most beautiful in pitch-black darkness. However, a person who falls from a life of luxury into poverty lives like the "walking dead"—he is alive in body, but his spirit is deceased.
सहसा विदधीत न क्रियाम्
अविवेकः परमापदां पदम्।
वृणुते हि विमृश्यकारिणं
गुणलुब्धाः स्वयममेव सम्पदः।।३४०।।
कोणतेही काम घाईघाईने किंवा विचार न करता करू नये; कारण अविचार (विवेकशून्यपणा) हा मोठ्या संकटांचे स्थान आहे. याउलट, जो विचारपूर्वक कार्य करतो, त्याला गुणलोभी संपत्ती (लक्ष्मी) स्वतःहून माळ घालते (स्वतःहून त्याच्याकडे येते).
One should not perform an action in haste without reflection; lack of discernment is the greatest source of disasters. Fortune (Prosperity), being a lover of virtues, chooses of its own accord those who act with careful deliberation.