श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
उत्साहसम्पन्नमदीर्घसूत्रं
क्रियाविधिज्ञं व्यसनेष्वसक्तम्।
शूरं कृतज्ञं दृढसौहृदं च
लक्ष्मीः स्वयं याति निवासहेतोः।।४३१।।
क्रियाविधिज्ञं व्यसनेष्वसक्तम्।
शूरं कृतज्ञं दृढसौहृदं च
लक्ष्मीः स्वयं याति निवासहेतोः।।४३१।।
जो उत्साही आहे, जो दीर्घसूत्री (कामे रेंगाळत ठेवणारा) नाही, ज्याला कामाची पद्धत माहित आहे, जो व्यसनांच्या आहारी गेलेला नाही, जो शूर, कृतज्ञ आणि मैत्रीला जागणारा आहे; अशा व्यक्तीकडे लक्ष्मी (संपत्ती) स्वतःहून राहण्यासाठी येते.
Goddess Lakshmi herself approaches a person for residence who is energetic, not a procrastinator, knows the method of work, is free from vices, brave, grateful, and firm in friendship.
यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते
निघर्षणच्छेदनतापताडनैः।
तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते
श्रुतेन शीलेन गुणेन कर्मणा।।४३२।।
यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते
निघर्षणच्छेदनतापताडनैः।
तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते
श्रुतेन शीलेन गुणेन कर्मणा।।४३२।।
ज्याप्रमाणे सोन्याची परीक्षा घासणे, कापणे, तापवणे आणि ठोकणे या चार क्रियांनी केली जाते; त्याचप्रमाणे माणसाची परीक्षा त्याचे शिक्षण (ज्ञान), चारित्र्य, गुण आणि त्याचे कर्म (काम) या चार गोष्टींनी होते.
Just as gold is tested in four ways—by rubbing, cutting, heating, and beating; similarly, a person is tested by four things—their knowledge (learning), character, virtues, and actions.
दरिद्रता धीरतया विराजते
कुरूपता शीलतया विराजते।
कुभोजनं चोष्णतया विराजते
कुवस्त्रता शुभ्रतया विराजते।।४३३।।
गरिबी धैर्याने शोभून दिसते, कुरूपता चांगल्या चारित्र्याने लपून (शोभून) जाते. साधे किंवा निकृष्ट जेवण गरम असल्यावर चांगले लागते आणि साधे कपडे स्वच्छ (शुभ्र) असल्यावर शोभून दिसतात.
Poverty is dignified by patience; ugliness is graced by good character. Poor quality food is improved by being served hot, and simple/shabby clothes look decent when they are clean and white.
याचना हि पुरुषस्य महत्त्वं
नाशयत्यखिलमेव तथा हि।
सद्य एव भगवानपि विष्णुः
वामनो भवति याचितुमिच्छन्।।४३४।।
याचना करणे (मागणे) हे माणसाचे संपूर्ण महत्त्व किंवा मोठेपण नष्ट करते. पहा, जेव्हा भगवान विष्णूंनी सुद्धा दान मागण्याची इच्छा केली, तेव्हा त्यांना देखील लगेच 'वामन' (बटु/लहान) रूप धारण करावे लागले.
Begging destroys a person's entire greatness or importance instantly. Even Lord Vishnu, when he desired to ask for alms, had to become 'Vamana' (short/small).
इतरतापशतानि यदृच्छया वितर
तानि सहे चतुरानन।
अरसिकेषु कवित्वनिवेदनं शिरसि
मा लिख मा लिख मा लिख।।४३५।।
हे ब्रह्मदेवा, तू माझ्या नशिबात इतर शेकडो दुःखं खुशाल लिही, मी ती सहन करीन. पण ज्यांना काव्याची आवड नाही , अशा अरसिक लोकांसमोर माझे काव्य सादर करण्याची वेळ माझ्यावर आणू नकोस, हे मात्र माझ्या कपाळावर लिहू नकोस!
O Creator (Brahma), you may grant me hundreds of other miseries at your will, I will endure them. But please, do not write in my destiny the ordeal of presenting poetry to those who have no taste for it (the 'Arasikas').
पुराणमित्येव न साधु सर्वं
न चापि काव्यं नवमित्यवद्यम्।
सन्तः परीक्ष्यान्यतरद्भजन्ते
मूढाः परप्रत्ययनेयबुद्धिः।।४३६।।
'जुने आहे' म्हणूनच सर्व चांगले असते असे नाही, आणि 'नवीन काव्य आहे' म्हणून ते वाईट (निंदनीय) नसते. शहाणे लोक स्वतः परीक्षा करून (पारखून) योग्य ते स्वीकारतात; परंतु मूर्ख लोक दुसऱ्याच्या सांगण्यावरून किंवा बुद्धीने चालणारे असतात.
Everything old is not necessarily good, nor is a poem faulty just because it is new. Wise people examine both and then choose the better one, while a fool's intellect is led by the opinions of others.
अल्पाक्षररमणीयं यः कथयति
निश्चितं स खलु वाग्मी।
बहुवचनमल्पसारं यः कथयति
विप्रलापी सः।।४३७।।
जो कमीत कमी शब्दांत सुंदर आणि अर्थपूर्ण गोष्ट सांगतो, तोच खरा 'वक्ता' (वाग्मी) होय. याउलट, जो खूप बोलतो पण ज्याच्या बोलण्यात सार (अर्थ) कमी असतो, त्याला 'बडबड्या' (विप्रलापी) म्हणतात.
One who speaks beautifully in few words is truly eloquent. On the other hand, one who speaks a lot but with very little substance is merely a rambler (chatterbox).
तृणानि नोन्मूलयति प्रभञ्जनो
मृदूनि नीचैः प्रणतानि सर्वशः।
समुच्छ्रितानेव तरून्प्रबाधते
महान्महत्स्वेव करोति विक्रमम्।।४३८।।
जोराचा वारा (वादळ) जमिनीवर वाकलेल्या मऊ गवताला कधीही मुळासकट उपटत नाही. तो फक्त उंच वाढलेल्या वृक्षांनाच धक्का देतो किंवा पाडतो. त्याचप्रमाणे, महान व्यक्ती आपला पराक्रम आपल्या तोडीच्या (बलिष्ठ) लोकांवरच गाजवतात, गरिबांवर किंवा नम्र लोकांवर नाही.
A fierce wind does not uproot the soft blades of grass that bow low. It only strikes down the tall and mighty trees. Similarly, the great show their prowess only against those who are equally powerful.
वयमिह परितुष्टा वल्कलैस्त्वं च लक्ष्म्या
सम इह परितोषो निर्विशेषो विशेषः।
स हि भवति दरिद्रो यस्य तृष्णा विशाला
मनसि च परितुष्टे कोऽर्थवान् को दरिद्रः।।४३९।।
आम्ही येथे झाडांच्या सालांपासून बनवलेली वस्त्रे (वल्कल) नेसून समाधानी आहोत आणि तू तुझ्या संपत्तीने समाधानी आहेस. दोन्हींचा संतोष समान आहे, त्यात कोणताही फरक नाही. खरा दरिद्री तोच आहे ज्याची इच्छा अफाट आहे. जर मन पूर्णपणे समाधानी असेल, तर मग श्रीमंत कोण आणि गरीब कोण?
We are satisfied here with garments made of bark, and you with your wealth. The contentment is equal in both cases, with no real difference. He is truly poor whose greed is boundless. When the mind is satisfied, who is rich and who is poor?
यस्यास्ति वित्तं स नरः कुलीनः
स पण्डितः स श्रुतवान्गुणज्ञः।
स एव वक्ता स च दर्शनीयः
सर्वे गुणाः काञ्चनमाश्रयन्ते।।४४०।।
ज्याच्याकडे पैसा आहे, त्यालाच लोक उच्च कुळातील समजतात. त्यालाच पंडित, विद्वान आणि गुणांची पारख करणारा मानले जाते. तोच उत्तम वक्ता आणि देखणा ठरतो. (थोडक्यात काय तर) जगातील सर्व गुण 'सोन्याचा' (पैशाचा) आश्रय घेतात.
He who possesses wealth is considered high-born. He is seen as a scholar, a learned man, and a connoisseur of virtues. He alone is deemed an eloquent speaker and handsome. Indeed, all virtues seek refuge in gold (wealth).