श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
आत्मा तु पात्रतां नेयः
पात्रमायान्ति सम्पदः।।१४१।।
समुद्र कधीही कोणाकडे (पाण्यासाठी) याचना करत नाही, तरीही तो नेहमी जलाBlockedने भरलेला असतो. त्याचप्रमाणे, माणसाने स्वतःला पात्र (लायक) बनवण्यावर भर द्यावा, कारण संपत्ती नेहमी पात्रतेचा शोध घेत स्वतःहून चालत येते.
The ocean never goes begging for water, yet it is always filled with it. Likewise, one should focus on making oneself worthy, for wealth naturally seeks out and flows toward those who are deserving.
यदनात्मवति क्षणम्।
करोति प्रणयं लक्ष्मीः
तदस्याः स्त्रीत्वचापलम् ।।१४२।।
योगायोगाने जर लक्ष्मी (संपत्ती) एखाद्या अपात्र माणसाकडे क्षणभर थांबली, तर तो केवळ तिचा चंचल स्वभाव समजावा.
If by chance Lakshmi (wealth) favors an unworthy person for a moment, it is merely due to her fickle nature.
यदर्थं घटतेऽपि च।
अवश्यं तदवाप्नोति
न चेच्छ्रान्तो निवर्तते।।१४३।।
जो माणूस ज्या गोष्टीची इच्छा धरतो आणि त्यासाठी प्रयत्न करतो, तो ती गोष्ट नक्कीच मिळवतो; अट एवढीच की त्याने थकल्यामुळे अर्ध्यावर माघार घेऊ नये.
Whatever a person desires and strives for, they surely attain it, provided they do not give up due to exhaustion.
केचिन्नष्टाः प्रमादतः।
केचिज्ज्ञानावलेपेन
केचिन्नष्टैस्तु नाशिताः ।।१४४।।
काही लोक अज्ञानामुळे नष्ट होतात, काही आळसामुळे, तर काही ज्ञानाच्या अहंकारामुळे; आणि काही स्वतः नष्ट झालेल्यांच्या संगतीमुळे नाश पावतात.
Some are ruined by ignorance, some by negligence, some by the arrogance of knowledge, and others are destroyed by the company of the ruined.
बुद्धेर्धैर्यस्य चात्मनः।
आपन्निकषपाषाणे
नरो जानाति सारताम् ।।१४५।।
संकट हा एक असा निकष (कसोटीचा दगड) आहे ज्यावर मित्र, स्वकीय, नातेवाईक तसेच स्वतःची बुद्धी आणि धैर्य यांची खरी किंमत कळते.
On the touchstone of adversity, a person realizes the true worth of friends, kin, relatives, and their own intellect and courage.
प्रभवाद्विभवादिह।
कृशताभिमता देहे
पीनता न तु शोफतः।।१४६।।
अन्यायाने मिळवलेल्या संपत्तीपेक्षा दारिद्र्य पत्करणे श्रेष्ठ आहे. शरीराचे बारीक असणेही चांगले, पण सूज आल्यामुळे जाड दिसणे कोणालाही आवडत नाही.
Poverty is better than wealth born of injustice. Being lean but healthy is desirable, but looking fat due to swelling is not.
सेवा न किञ्चिदस्तीति
भिक्षा नैव च नैव च ।।१४७।।
खूप धन असेल तर व्यापार करावा, थोडे असेल तर शेती करावी, काहीच नसेल तर नोकरी करावी, पण कोणत्याही परिस्थितीत भिक्षा मागू नये.
If there is wealth, do trade; if there is a little, do farming; if there is nothing, do service; but never, ever resort to begging.
जिघ्रन्नपि भुजङ्गमः।
हसन्नपि नृपो हन्ति
मानयन्नपि दुर्जनः।।१४८।।
हत्ती स्पर्शाने मारतो, साप वासाने (फुत्काराने) मारतो, राजा हसता हसता शिक्षा देतो आणि दुष्ट माणूस सन्मान देतानाही घात करतो.
An elephant kills by touch, a serpent by smell, a king kills even while smiling, and a wicked person kills even while showing respect.
वेदाज्जानन्ति पण्डिताः।
चाराज्जानन्ति राजानः
चक्षुर्भ्यामितरे जनाः।।१४९।।
पशू वासाने ओळखतात, विद्वान वेदांच्या (ज्ञानाच्या) आधारे जाणतात, राजे आपल्या हेरांद्वारे बातम्या मिळवतात आणि सामान्य लोक आपल्या डोळ्यांनी पाहून गोष्टी समजून घेतात.
Animals perceive through scent, scholars through the Vedas (knowledge), kings through their spies, and ordinary people through their own eyes.
बालादपि विचक्षणः।
रवेरविषयं वस्तु
किं न दीपः प्रकाशयेत् ।।१५०।।
बुद्धिमान माणसाने लहान मुलाकडून सुद्धा तर्कसंगत आणि योग्य गोष्ट स्वीकारली पाहिजे. सूर्य जिथे पोहोचू शकत नाही, अशा अंधाऱ्या जागी काय छोटा दिवा प्रकाश देणार नाही का?
A wise person should accept even a child's rational words. Does a small lamp not illuminate things that are beyond the reach of the sun?