श्लोक १५१ ते १६०

श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)

दूरस्थं जलमध्यस्थं
धावन्तं धनगर्वितम्।
क्रोधवन्तं मदोन्मत्तं
नमस्कारेऽपि वर्जयेत् ।।१५१।।

जे लांब उभे आहेत, जे पाण्याच्या मध्ये आहेत, जे धावत आहेत, जे धनाच्या गर्वाने माजलेले आहेत, जे अत्यंत रागीट आहेत आणि जे मदांध आहेत; अशा लोकांना नमस्कार करणे सुद्धा टाळावे.

One should avoid greeting those who are far away, those standing in water, those who are running, those arrogant with wealth, those who are angry, and those intoxicated with pride.

पिपीलिकार्जितं धान्यं
मक्षिकासञ्चितं मधु।
लुब्धेन सञ्चितं द्रव्यं
समूलं च विनश्यति ।।१५२।।

मुंग्यांनी साठवलेले धान्य, मधमाश्यांनी जमा केलेला मध आणि लोभी माणसाने साठवलेले धन; या तिन्ही गोष्टींचा मुळासकट नाश होतो.

Grain collected by ants, honey gathered by bees, and wealth accumulated by a greedy person—all these perish completely.

न सारणीया धीरेण
रसना नीरसे जने।
को नाम कुरुते फेरौ
नायकः सायकक्षतिम् ।।१५३।।

धैर्यवान माणसाने अरसिक किंवा नीरस माणसासमोर आपली वाणी खर्च करू नये. कोणता शूर योद्धा कोल्ह्यावर आपला मौल्यवान बाण चालवून तो वाया घालवेल?

A wise person should not waste their eloquence on an unappreciative person. What brave warrior would waste a precious arrow to strike a mere jackal?

धातुवादेषु वित्ताशा
मोक्षाशा कार्मिके मते।
जामातरि च पुत्राशा
त्रयमेतन्निरर्थकम् ।।१५४।।

किमया करून (धातूपासून सोने बनवून) श्रीमंत होण्याची आशा, कर्मकांडाच्या मार्गाने जाऊन मोक्ष मिळवण्याची आशा आणि जावयाकडून मुलासारखी माया मिळण्याची आशा; या तीनही गोष्टी निरर्थक आहेत.

Hoping for wealth through alchemy, hoping for liberation through specific rituals, and hoping for a son's affection from a son-in-law—these three are futile.

द्वाविमौ पुरुषौ लोके
सुखिनौ न कदाचन।
यश्चाधनः कामयते
यश्च कुप्यत्यनीश्वरः।।१५५।।

जगात दोन प्रकारचे लोक कधीही सुखी नसतात: एक जो निर्धन असून मोठ्या गोष्टींची इच्छा धरतो आणि दुसरा जो शक्ती नसतानाही इतरांवर विनाकारण रागवतो.

Two types of people are never happy in this world: the poor who harbor vast desires and those who get angry despite having no power to enforce their will.

द्वाविमौ पुरुषौ लोके
सूर्यमण्डलभेदिनौ।
परिव्राड्योगयुक्तश्च
रणे चाभिमुखो हतः ।।१५६।।

जगात दोनच व्यक्ती सूर्यमंडळाचा भेद करून श्रेष्ठ गती प्राप्त करतात: एक संन्यासी जो योगाभ्यासात मग्न आहे आणि दुसरा तो योद्धा जो युद्धाच्या मैदानात शत्रूशी लढताना समोरून वीरमरण पत्करतो.

Two types of people pierce the solar orb (attain liberation): the wandering ascetic absorbed in yoga and the warrior who is killed while facing the enemy in battle.

शत्रुर्दहति संयोगे
वियोगे मित्त्रमप्यहो।
उभयोर्दुःखदायित्वं
को भेदः शत्रुमित्त्रयोः ।।१५७।।

शत्रूचा जेव्हा सामना (संयोग) होतो तेव्हा तो त्रास देतो, आणि मित्र जेव्हा सोडून (वियोग) जातो तेव्हा तो दुःख देतो. दोघेही दुःखच देतात, मग शत्रू आणि मित्र यात फरक तो काय?

An enemy burns us when we meet him, and a friend burns us when he leaves. Since both cause pain, what is the difference between an enemy and a friend?

देवे तीर्थे द्विजे मन्त्रे
दैवज्ञे भेषजे गुरौ।
यादृशी भावना यस्य
सिद्धिर्भवति तादृशी‌‌।।१५८।।

देव, तीर्थक्षेत्र, ब्राह्मण, मंत्र, ज्योतिषी, औषध आणि गुरु यांच्यावर ज्याची जशी श्रद्धा असते, त्याला तशाच प्रकारचे फळ मिळते.

In God, in holy places, in Brahmanas, in mantras, in astrologers, in medicine, and in a teacher—one’s success is determined exactly by the nature of one's faith.

स्वभावसुन्दरं वस्तु
न संस्कारमपेक्षते।
मुक्तारत्नस्य शाणाश्म
घर्षणं नोपयुज्यते ।।१५९।।

जी गोष्ट मुळातच सुंदर असते, तिला कोणत्याही बाह्य संस्काराची किंवा सजावटीची गरज नसते. ज्याप्रमाणे अस्सल मोत्याला पैलू पाडण्यासाठी दगडावर घासण्याची गरज नसते.

A naturally beautiful object does not require artificial refinement. A genuine pearl does not need to be rubbed against a grindstone to enhance its beauty.

अतिपरिचयादवज्ञा
सततगमनादनादरो भवति।
मलये भिल्लपुरन्ध्री
चन्दनतरुकाष्ठमिन्धनं कुरुते ।।१६०।।

अति ओळखीमुळे अनादर होतो आणि वारंवार कोणाकडे गेल्याने आपली किंमत कमी होते. ज्याप्रमाणे मलय पर्वतावरील भिल्लीण मौल्यवान चंदनाच्या लाकडाचा वापर केवळ सरपण (जाळण्यासाठी) म्हणून करते.

Excessive familiarity breeds contempt, and constant visiting leads to a lack of respect. In the Malaya mountains, a tribal woman uses precious sandalwood logs merely as common fuel for fire.