श्लोक १८१ ते १९०

श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)

दानं सत्त्वाश्रितं कुर्यात्
न पश्चात्तापवान्भवेत्।
बलिनात्मार्पितो बन्धे
दानशेषस्य शुद्धये ।।१८१।।

दान हे नेहमी सत्पात्री आणि शुद्ध भावनेने करावे, जेणेकरून नंतर पश्चात्ताप होणार नाही. पहा, राजा बळीने दिलेल्या दानात काही उणीव राहू नये (शुद्धीसाठी), म्हणून स्वतःलाच बंधनात टाकून स्वतःचे समर्पण केले.

Charity should be performed with a pure heart and towards the deserving, so that one does not regret it later. King Bali even offered himself into bondage to fulfill the sanctity of his remaining vow of charity.

क्षिपेद्वाक्यशरान्घोरान्
न पारुष्यविषप्लुतान्।
वाक्पारुष्यरुषा चक्रे
भीमः कुरु कुलक्षयम् ।।१८२।।

कठोर आणि विषारी शब्दांचे बाण दुसऱ्यावर सोडू नयेत. शब्दांच्या अशाच कठोरपणामुळे (द्रौपदीचा अपमान व दुर्योधनाचे बोलणे) संतापलेल्या भीमाने कुरु कुळाचा नाश करण्याची प्रतिज्ञा केली आणि तो घडवून आणला.

One should not hurl terrible arrows of words filled with the poison of harshness. It was the rage caused by harsh speech that led Bhima to cause the destruction of the Kuru clan.

परेषां क्लेशदं कुर्यात्
न पैशुन्यं प्रभुप्रियम्।
पैशुन्येन गतौ राहोः
चन्द्रार्कौ भक्षणीयताम् ।।१८३।।

दुसऱ्याला त्रास देणारे चहाडीखोरपणाचे (कागाळ्या करण्याचे) वर्तन मालकाचे प्रिय होण्यासाठी करू नये. चहाडीमुळेच (राहूने केलेली तक्रार) सूर्य आणि चंद्राला राहूकडून गिळले जाण्याचे (ग्रहणाचे) संकट सोसावे लागते.

One should not engage in backbiting or slandering others to please a master. Due to such slandering (by Rahu), even the Sun and the Moon fell into the state of being swallowed.

कुर्यान्नीचजनाभ्यस्तां
न याञ्चां मानहारिणीम्।
बलिप्रार्थनया प्राप
लघुतां पुरुषोत्तमः।।१८४।।

अधम लोक करतात तशी स्वाभिमान घालवणारी याचना (मागणी) करू नये. प्रत्यक्ष पुरुषोत्तम विष्णूला सुद्धा राजा बळीकडे दान मागितल्यामुळे 'वामन' (लहान/खुजे) व्हावे लागले होते.

One should not engage in pride-destroying begging, a habit of the lowly. Even Lord Vishnu attained smallness (as Vamana) when he went to entreat King Bali for a gift.

वक्रैः क्रूरतरैर्लुब्धैः
न कुर्यात्प्रीतिसङ्गतिम्।
वसिष्ठस्याहरद्धेनुं
विश्वामित्त्रो निमन्त्रितः‌‌।।१८५।।

कुटील, क्रूर आणि लोभी लोकांशी कधीही मैत्री करू नये. निमंत्रित असूनही (पाहुणचार घेऊनही) लोभी विश्वामित्राने वसिष्ठ ऋषींची कामधेनु पळवून नेण्याचा प्रयत्न केला होता.

One should not form affectionate associations with the crooked, the cruel, or the greedy. Even as a guest, the greedy Vishwamitra tried to seize the cow of Vasishtha.

भक्तं रक्तं सदाभक्तं
निर्दोषं न परित्यजेत्।
रामस्त्यक्त्वा सतीं सीतां
शोकशल्याकुलोऽभवत् ।।१८६।।

जो आपल्यावर प्रेम करतो, जो निष्ठावान आहे आणि जो निर्दोष आहे, अशा व्यक्तीचा कधीही त्याग करू नये. सती सीतेचा त्याग केल्यामुळे प्रभू रामाला सुद्धा आयुष्यभर शोकाच्या शल्यात (दुःखात) जगावे लागले.

One should not abandon a devoted, loving, and faultless person. By abandoning the virtuous Sita, even Rama became overwhelmed by the thorn of grief.

अप्युन्नतपदारूढः
पूज्यान्नैवापमानयेत्।
नहुषः शक्रतां प्राप्य
च्युतोऽगस्त्यावमाननात् ।।१८७।।

कितीही मोठ्या पदावर पोहोचलात तरी पूजनीय व्यक्तींचा अपमान करू नये. इंद्राचे पद मिळवून सुद्धा राजा नहुषाला अगस्त्य ऋषींचा अपमान केल्यामुळे स्वर्गातून खाली पडावे लागले.

Even if elevated to a high position, one should never insult those worthy of worship. Nahusha, despite attaining the status of Indra, fell from grace due to his insult to Sage Agastya.

हितोपदेशं शृणुयात्
कुर्वीत च यथोदितम्।
विदुरोक्तमकृत्वाभूत्
कौरवः शोकशल्यभाक् ।।१८८।।

हितकारक उपदेश ऐकावा आणि सांगितल्याप्रमाणे वागावे. विदुराचा उपदेश न मानल्यामुळेच कौरवांना विनाशाचा आणि दुःखाचा धनी व्हावे लागले.

One should listen to beneficial advice and act accordingly. By not following Vidura’s counsel, the Kauravas became the victims of deep sorrow and ruin.

न पुत्रायत्तमैश्वर्यं
कुर्यादार्यः कथञ्चन।
पुत्रार्पितप्रभुत्वोऽभूत्
धृतराष्ट्रस्तृणोपमः ।।१८९।।

शहाण्या माणसाने आपली सर्व सत्ता किंवा ऐश्वर्य मुलाच्या स्वाधीन करू नये. पुत्राला (दुर्योधनाला) सर्व अधिकार दिल्यामुळे धृतराष्ट्राची अवस्था एका गवताच्या काडीसारखी (केविलवाणी) झाली होती.

A noble person should never make their wealth or power entirely dependent on a son. Dhritarashtra, having handed over his authority to his son, became as insignificant as a blade of grass.

श्रुतिस्मृत्युक्तमाचारं
न त्यजेत्साधुसेवितम्।
दैत्यानां श्रीवियोगोऽभूत्
सत्यधर्मक्रियामुचाम् ।।१९०।।

वेदांनी सांगितलेला आणि सज्जनांनी आचरलेला सदाचार कधीही सोडू नये. सत्य आणि धर्माचे आचरण सोडल्यामुळेच दैत्यांच्या वाट्याला लक्ष्मीचा वियोग (वैभव जाणे) आला.

One should not abandon the conduct prescribed by the scriptures and practiced by the virtuous. The demons lost their prosperity (Shri) because they abandoned the path of truth and righteous action.