श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
शिष्टाः सर्वे भवन्ति वै।
विस्मरन्तीह शिष्टत्वं
स्वकार्ये समुपस्थिते।।२३१।।
दुसऱ्याला उपदेश करण्याची वेळ येते तेव्हा सर्वजण शहाणे (शिष्ट) बनतात; पण स्वतःवर तशीच वेळ येते किंवा स्वतःचे काम समोर येते, तेव्हा ते सर्व शहाणपण विसरून जातात.
Everyone becomes wise when it comes to advising others; but when it is their own turn to act, they forget all their wisdom.
दृश्यते महदन्तरम्।
हारः कण्ठगतः स्त्रीणां
नूपुराणि च पादयोः।।२३२।।
गुणी आणि गुणहीन लोकांमधील फरक स्पष्टपणे दिसतो; ज्याप्रमाणे मौल्यवान हार स्त्रियांच्या गळ्यात शोभतो, तर नूपुरे (पैंजण) नेहमी पायातच असतात.
A great difference is seen between the virtuous and the meritless; just as a necklace belongs on the neck, while anklets remain at the feet.
जनस्य गतिरीदृशी।
अलभ्येषु मनस्तापः
सञ्चितार्थो विनश्यति।।२३३।।
मिळणे कठीण आहे अशा गोष्टींची इच्छा धरणाऱ्या माणसाची अवस्था केविलवाणी होते; त्याला केवळ मनस्ताप मिळतो आणि त्याच्याजवळ असलेले धनही व्यर्थ खर्च होऊन नष्ट होते.
Such is the plight of one who craves the unattainable; they suffer mental agony and eventually lose even what they have accumulated.
तेन सौहार्दमार्जवम्।
नहि धीरेण कर्तव्यं
आत्मनः शुभमिच्छता।।२३४।।
शत्रूच्या बोलण्यातील गोडवा ऐकून त्याच्याशी मैत्री किंवा सरळपणाने वागणे; स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्या धैर्यवान माणसाने हे कधीही करू नये.
Hearing the nectar-like words of an enemy, one who desires their own welfare should never form a bond of friendship or simplicity with them.
परीवाहः प्रतिक्रिया।
शोकक्षोभे च हृदयं
तलाव पाण्याने काठोकाठ भरला की पाणी बाहेर सोडून देणे हाच त्यावरचा उपाय असतो; तसेच मनात दुःखाचा डोंगर साठला की रडण्याने किंवा बोलण्यानेच (प्रलाप) मन हलके होते.
Just as an overflow is the remedy for a swollen lake, expressing grief through words or tears is the only way to sustain the heart during intense sorrow.
श्रियं प्राप्यापि मानवः।
आकण्ठजलमग्नोऽपि
श्वा लिहत्येव जिह्वया।।२३६।।
काही लोक संपत्ती मिळूनही तिचा योग्य उपभोग घेऊ शकत नाहीत; ज्याप्रमाणे कुत्रा गळ्यापर्यंत पाण्यात उभा असला, तरी तो पाणी पिण्यासाठी आपली जीभच (चाटण्यासाठी) वापरतो.
Some humans do not know how to enjoy prosperity even after attaining it; just as a dog, even when immersed in water up to its neck, only laps it up with its tongue.
करोत्यन्योऽपि गर्हितम्।
गतानुगतिको लोको
न लोकः परमार्थिकः।।२३७।।
एकाने केलेले वाईट काम पाहून दुसराही त्याचेच अनुकरण करू लागतो; कारण जग हे केवळ अंधानुकरण करणारे (गतानुगतिक) आहे, ते सत्याचा किंवा परिणामाचा विचार करत नाही.
Seeing one person do something contemptible, another follows suit; the world follows tradition blindly and does not seek the ultimate truth.
रुष्टस्तुष्टः क्षणे क्षणे।
अव्यवस्थितचित्तस्य
प्रसादोऽपि भयङ्करः।।२३८।।
जो क्षणात रागावतो आणि क्षणात आनंदी होतो, अशा चंचल मनाच्या माणसाची कृपा किंवा आनंद सुद्धा भीतीदायक (भयंकर) असतो.
One who is angry one moment and pleased the next—the favor of such an unstable mind is truly dangerous
तुष्टे नैव धनागमः।
निग्रहानुग्रहौ न स्तः
स रुष्टः किं करिष्यति।।२३९।।
ज्याच्या रागावण्याने कोणाला भीती वाटत नाही आणि ज्याच्या प्रसन्न होण्याने काही धनलाभ होत नाही; असा माणूस रागावला तरी काय फरक पडणार?
If someone's anger causes no fear and their favor brings no gain, what can such a person possibly do even if they are enraged?
कर्तव्या महती फणा।
विषमस्तु न चाप्यस्तु
फटाटोपो भयङ्करः।।२४०।।
विष नसलेल्या सापाने सुद्धा आपला फणा मोठा काढून फुत्कारले पाहिजे; त्याच्याकडे विष असो वा नसो, त्याचा तो आवेशच समोरच्याला घाबरवण्यासाठी पुरेसा असतो.
Even a non-venomous snake should expand its hood and hiss; whether it has poison or not, the display of its hood is terrifying enough to keep others away.