श्लोक ४८१ ते ४९०

श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)

नृपस्य चित्तं कृपणस्य वित्तम्
मनोरथं दुर्जनमानुषाणाम्।
स्त्रियश्चरित्रम् पुरुषस्य भाग्यम्
देवो न जानाति कुतो मनुष्यः।। ४८१।।

राजाचे मन, कृपणाचे (कंजूषाचे) धन, दुर्जन माणसांचे मनोरथ, स्त्रियांची वागण्याची पद्धत आणि पुरुषाचे भाग्य... हे स्वतः देवही जाणू शकत नाही, मग सामान्य माणसाची काय कथा?

​The mind of a king, the wealth of a miser, the secret desires of the wicked, the way of the behaviour of a woman, and the fate of a man—even the gods do not know these, so how can a human?

भार्यावियोगः स्वजनापवादो

ऋणस्य शेषं कृपणस्य सेवा।

दारिद्र्यकाले प्रियदर्शनं च

विनाग्निना पञ्च दहन्ति कायम्।।४८२।।

पत्नीचा वियोग, आपल्याच माणसांकडून झालेली निंदा, कर्जाचा उरलेला भाग, कंजूष माणसाची सेवा आणि गरिबीच्या काळात प्रिय व्यक्तीचे दर्शन होणे... या पाच गोष्टी अग्नीशिवाय शरीराला आतून जाळून टाकतात.

Separation from a wife, insult from one's own kin, the remainder of a debt, service to a miser, and the sight of a beloved during times of poverty—these five burn the body even without fire.

आरोग्यमनृण्यमविप्रवासः

सप्रत्यया वृत्तिरभीतिवासः।

सद्भिर्मनुष्यैः सह संप्रयोगः

षड् जीवलोकस्य सुखानि राजन्।।४८३।।

हे राजा! उत्तम आरोग्य, कर्ज नसणे, परदेशात (कुटुंबापासून दूर) राहावे न लागणे, खात्रीशीर उपजीविकेचे साधन असणे, भीतीमुक्त ठिकाणी निवास असणे आणि सज्जन माणसांची सोबत मिळणे... ही सहा या जगातील खरी सुखे आहेत, 

Good health, freedom from debt, not living in exile, a reliable livelihood, living without fear, and the company of virtuous people—these six, O King, are the joys of the mortal world.

दानं दरिद्रस्य प्रभोश्च शान्तिः

यूनां तपो ज्ञानवतां च मौनम् ।

इच्छानिवृत्तिश्च सुखान्वितानां,

दया च भूतेषु दिवं नयन्ति ।।४८४।।

दरिद्री मणसाने केलेले दान, सामर्थ्यवान माणसाने राखलेली शांती, तरुणांनी केलेले तप, ज्ञानवंतांचे मौन, सुखी माणसाने आपली इच्छा आवरणे आणि सर्व प्राणिमात्रांवर दया करणे... या गोष्टी माणसाला स्वर्गाप्रत घेऊन जातात.

Charity by the poor, calmness in the powerful, penance by the young, silence in the learned, restraint of desire by the prosperous, and compassion toward all beings lead one to heaven.

यः परस्य विषमं विचिन्तयेत्

प्राप्नुयात्स कुमतिः स्वयं हि तत् ।

पूतना हरिवधार्थमाययौ

प्राप सैव वधमात्मनस्ततः।।४८५।।

जो दुसऱ्याचे वाईट चिंततो, त्या दुष्ट बुद्धीच्या माणसाला शेवटी स्वतःलाच त्याचा परिणाम सोसावा लागतो. ज्याप्रमाणे पूतना राक्षसी कृष्णाला मारण्याच्या उद्देशाने आली होती, पण शेवटी तिला स्वतःलाच मृत्यू प्राप्त झाला.

He who schemes evil for another, that wicked-minded person eventually suffers the same fate himself. Putana came with the intent to kill Krishna, but instead, she met her own destruction.

न वेत्ति यो यस्य गुणप्रकर्षं

स तं सदा निन्दति नात्र चित्रम्।

यथा किराति करिकुम्भजातां

मुक्तां परित्यज्य बिभर्ति गुञ्जाम्।‌४८६।।

ज्याला दुसऱ्याच्या गुणांची थोरवी समजत नाही, तो नेहमी त्याची निंदाच करतो, यात काही नवल नाही. ज्याप्रमाणे भिल्लीण हत्तीच्या गंडस्थळातील मौल्यवान मोती फेकून देऊन (त्याची किंमत न समजल्यामुळे) गुंजांच्या माळा परिधान करते.

It is no surprise that one who does not understand the excellence of another's virtues always speaks ill of them. Just as a forest-dwelling woman discards the precious pearls found in an elephant's temple and instead wears a garland of common seeds (Gunja).

धनेन किं यो न ददाति नाश्नुते

बलेन किं यश्च रिपून् न बाधते ।

श्रुतेन किं यो न च धर्ममाचरेत्

किमात्मना यो न जितेन्द्रियो भवेत्।।४८७।।

ज्या संपत्तीचा उपयोग दानासाठी किंवा स्वतःच्या उपभोगासाठी होत नाही, त्या संपत्तीचा काय उपयोग? जे शत्रूचे दमन करू शकत नाही, त्या बलाचा काय उपयोग? ज्या ज्ञानाने (शास्त्राने) धर्माचे आचरण केले जात नाही, त्याचा काय फायदा? आणि जो आपल्या इंद्रियांवर ताबा मिळवू शकत नाही, त्या आत्म्याचा (किंवा स्वतःचा) काय उपयोग?

What is the use of wealth that is neither given in charity nor enjoyed? What is the use of strength that does not overcome enemies? What is the use of learning if one does not practice righteousness (Dharma)? And what is the use of one's existence if one cannot master their own senses?

बालसखित्वमकारणहास्यं

स्त्रीषु विवादमसज्जनसेवा।

गर्दभयानमसंस्कृतवाणी

षट्सु नरो लघुतामुपयाति।।४८८।।

मूर्खाशी मैत्री, विनाकारण हसणे, स्त्रियांशी वाद घालणे, दुष्ट माणसांची सेवा करणे, गाढवावरून प्रवास करणे आणि अशुद्ध भाषा वापरणे... या सहा गोष्टींमुळे माणूस समाजात हलकेपणाला (तुच्छतेला) प्राप्त होतो.

Friendship with fools, laughing without cause, arguing with women, serving wicked people, riding a donkey, and using unrefined speech—through these six, a man attains insignificance.

दरिद्रता धीरतया विराजते

कुरूपता शीलतया विराजते।

कुभोजनं चोष्णतया विराजते

कुवस्त्रता शुभ्रतया विराजते।।४८९।।

गरिबी ही धैर्यामुळे शोभून दिसते, कुरूपता ही चांगल्या चारित्र्यामुळे झाकली जाते (किंवा शोभते), निकृष्ट अन्न गरम असल्यामुळे चांगले लागते आणि साधे किंवा फाटके कपडे स्वच्छ असल्यामुळे शोभून दिसतात.

Poverty shines through courage, ugliness shines through good character, poor food is improved by being served hot, and tattered clothes are graced by cleanliness.

असत्यता निष्ठुरता कृतघ्नता

भयं प्रमादोऽलसता विषादिता।

वृथाभिमानो ह्यतिदीर्घसूत्रता

तथाङ्गरौक्ष्यादि विनाशनं श्रियः।।४९०।।

असत्य बोलणे, क्रूरता, कृतघ्नपणा, भीती, गाफील राहणे (प्रमाद), आळस, नेहमी दुःखी राहणे, व्यर्थ अभिमान, कामात दिरंगाई करणे आणि शरीराची अस्वच्छता... या गोष्टी लक्ष्मीचा (वैभवाचा) नाश करतात.

Untruthfulness, cruelty, ingratitude, fear, negligence, laziness, despondency, vain pride, excessive procrastination, and neglect of personal hygiene—these lead to the destruction of prosperity.