॥ अथ तृतीयोऽध्याय:॥
अर्जुन उवाच---
मता बुद्धिर्जनार्दन ।
तत्किं कर्मणि घोरे मां
नियोजयसि केशव ॥ १ ॥
अर्जुन म्हणाला: हे जनार्दना, जर कर्मापेक्षा 'बुद्धी' (ज्ञान) श्रेष्ठ आहे असे तुमचे मत असेल, तर मग हे केशवा, मला या घोर (भयंकर) युद्धरूपी कर्मात का प्रवृत्त करत आहात?
Arjuna said: If you consider knowledge superior to action, O Janardana, why then do you urge me to this terrible deed, O Keshava?
बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चित्य
येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥
तुमच्या संमिश्र बोलण्यामुळे माझी बुद्धी गोंधळून गेली आहे. म्हणून मला जे हितकारक ठरेल, असे एकच निश्चित मत मला सांगा.
With your seemingly conflicting words, You are, as it were, confusing my intellect. Tell me for certain that one thing by which I may attain the highest good.
श्रीभगवानुवाच---
पुरा प्रोक्ता मयानघ ।
ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां
कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: हे निष्पाप अर्जुना, या जगात परमसिद्धी मिळवण्याचे दोन मार्ग मी पूर्वीच सांगितले आहेत—सांख्ययोग्यांसाठी 'ज्ञानयोग' आणि योग्यांसाठी 'कर्मयोग'.
The Blessed Lord said: In this world, there is a twofold path taught by Me long ago—the path of knowledge (Jnana-Yoga) for the Sankhyas, and the path of action (Karma-Yoga) for the Yogis.
न्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।
न च संन्यसनादेव
सिद्धिं समधिगच्छति ॥ ४ ॥
केवळ कर्माचा प्रारंभ न केल्याने मनुष्य 'नैष्कर्म्य' (निष्कामता) प्राप्त करू शकत नाही आणि केवळ कर्माचा त्याग केल्याने कोणालाही सिद्धी मिळत नाही.
Not by abstaining from action does a man reach freedom from action; nor by mere renunciation does he attain perfection.
जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म
सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ५ ॥
कारण कोणताही मनुष्य कोणत्याही परिस्थितीत क्षणभरही कर्म केल्याशिवाय राहू शकत नाही. प्रकृतीपासून उत्पन्न झालेले गुण (सत्त्व, रज, तम) प्रत्येकाला कर्म करण्यास भाग पाडतात.
Verily, none can remain even for a moment without performing action; everyone is made to act helplessly by the qualities (Gunas) born of nature.
य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा
मिथ्याचारः स उच्यते ॥ ६ ॥
जो मनुष्य बाह्यतः आपली कर्मेन्द्रिये (हात, पाय इ.) रोखून धरतो, परंतु मनात मात्र सतत विषयांचेच चिंतन करतो, अशा मूढ माणसाला 'मिथ्याचारी' (ढोंगी) असे म्हटले जाते.
He who, restraining the organs of action, sits revolving in his mind thoughts of sense-objects, is called a hypocrite.
नियम्यारभतेऽर्जुन ।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोग-
मसक्तः स विशिष्यते ॥ ७ ॥
परंतु, हे अर्जुना, जो मनुष्य आपल्या मनाद्वारे इंद्रियांना ताब्यात ठेवतो आणि फळाची आसक्ती न ठेवता कर्मेन्द्रियांनी 'कर्मयोग' आचरतो, तोच खरोखर श्रेष्ठ आहे.
But he who, controlling the senses by the mind, O Arjuna, engages in Karma-Yoga with his organs of action, without attachment, excels.
कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते
न प्रसिद्धयेदकर्मणः ॥ ८ ॥
तू तुझे 'नियत कर्म' (विहित कर्तव्य) कर; कारण कर्म न करण्यापेक्षा कर्म करणे केव्हाही श्रेष्ठ आहे. कर्म न केल्यास तुझे शरीरनिर्वाह देखील चालणे शक्य नाही.
Perform your allotted duty; for action is superior to inaction. Even the maintenance of your body would not be possible without action.
लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय
मुक्तसङ्गः समाचर ॥ ९ ॥
यज्ञासाठी (निःस्वार्थ भावनेने) केलेल्या कर्माशिवाय, इतर सर्व कर्मे या जगात बंधनाला कारणीभूत ठरतात. म्हणून हे कौन्तेया, तू फळाची आसक्ती सोडून केवळ यज्ञासाठीच कर्म कर.
The world is bound by actions other than those performed for the sake of sacrifice; therefore, O son of Kunti, perform action for that sake alone, free from attachment.
पुरोवाच प्रजापतिः ।
अनेन प्रसविष्यध्व-
मेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ १० ॥
सृष्टीच्या प्रारंभी प्रजापती ब्रह्मदेवाने यज्ञासहित प्रजा निर्माण केली आणि सांगितले की—"या यज्ञाद्वारे तुम्ही प्रगती करा, हा यज्ञ तुमच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारा (कामधेनू समान) ठरेल."
Having created mankind along with sacrifice, Prajapati (the Creator) said of old: "By this shall you multiply; let this be your milch-cow of desires."
ते देवा भावयन्तु वः ।
परस्परं भावयन्तः
श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ११ ॥
या यज्ञाद्वारे तुम्ही देवांना संतुष्ट करा आणि ते देव तुम्हाला संतुष्ट करोत. अशा प्रकारे एकमेकांना साहाय्य करत तुम्ही परम कल्याणाला प्राप्त व्हाल.
By this, nourish the gods, and may the gods nourish you. Thus, nourishing one another, you shall attain the highest good.
दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो
यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ १२ ॥
यज्ञाने संतुष्ट झालेले देव तुम्हाला इच्छित भोग (सुविधा) नक्कीच देतील. परंतु, त्यांनी दिलेल्या वस्तूंचा त्यांना अर्पण न करता जो उपभोग घेतो, तो नक्कीच 'चोर' होय.
The gods, nourished by sacrifice, will grant you the desired enjoyments. He who enjoys their gifts without offering them back is verily a thief.
मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते ते त्वघं पापा
ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ १३ ॥
यज्ञातून उरलेले अन्न ग्रहण करणारे सज्जन सर्व पापांपासून मुक्त होतात. परंतु, जे केवळ स्वतःच्याच शरीरासाठी अन्न शिजवतात (स्वार्थी असतात), ते पापी लोक केवळ 'पाप'च भक्षण करतात.
The righteous who eat the remnants of the sacrifice are freed from all sins; but those sinful ones who cook food for their own sake, verily eat sin.
पर्जन्यादन्नसम्भवः ।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो
यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ १४ ॥
सर्व प्राणी अन्नापासून उत्पन्न होतात, अन्नाची उत्पत्ती पावसापासून होते, पाऊस यज्ञापासून मिळतो आणि यज्ञ हा 'विहित कर्मा'पासून उत्पन्न होतो.
From food, beings come into being; from rain, food is produced; from sacrifice comes rain; and sacrifice arises from action.
ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म
नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ १५ ॥
कर्म हे वेदांपासून (ब्रह्म) निर्माण झाले आहे आणि वेद अविनाशी परमात्म्यापासून प्रकट झाले आहेत, असे तू समज. म्हणून सर्वव्यापी परमात्मा सदैव यज्ञाच्या ठिकाणी स्थित असतो.
Know that action comes from Brahman (the Vedas), and Brahman comes from the Imperishable. Therefore, the all-pervading Brahman is ever centered in sacrifice.
नानुवर्तयतीह यः ।
अघायुरिन्द्रियारामो
मोघं पार्थ स जीवति ॥ १६ ॥
हे पार्था (अर्जुना), जो मनुष्य या जगात अशा प्रकारे फिरणाऱ्या सृष्टिचक्राला (कर्तव्यचक्राला) अनुसरून वागत नाही, तो इंद्रियांच्या भोगात रमलेला पापी मनुष्य व्यर्थच जगतो.
He who does not follow on earth the wheel thus set revolving, sinful in life and rejoicing in the senses, he, O Partha, lives in vain.
आत्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च सन्तुष्ट:
तस्य कार्यं न विद्यते ॥ १७ ॥
परंतु, जो मनुष्य केवळ आत्म्यामध्येच रममाण असतो, जो आत्मज्ञानाने पूर्णपणे तृप्त आहे आणि जो स्वतःमध्येच संतुष्ट आहे, त्याच्यासाठी कोणतेही कर्तव्य उरत नाही.
But the man who rejoices only in the Self, who is satisfied with the Self, and who is content in the Self alone—for him, there is no duty.
नाकृतेनेह कश्चन ।
न चास्य सर्वभूतेषु
कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ १८ ॥
अशा महात्म्याला या जगात कर्म केल्याने कोणताही स्वार्थ साधायचा नसतो आणि कर्म न केल्याने त्याचे कोणतेही नुकसान होत नाही; तसेच त्याला आपल्या गरजांसाठी कोणत्याही प्राण्यावर अवलंबून राहावे लागत नाही.
For him, there is no interest whatever in what is done or what is not done; nor does he depend on any being for any object.
कार्यं कर्म समाचर ।
असक्तो ह्याचरन्कर्म
परमाप्नोति पूरुषः ॥ १९ ॥
म्हणून तू फळाची आसक्ती न ठेवता नेहमी आपले कर्तव्यकर्म करत राहा. कारण आसक्ती सोडून कर्म करणारा मनुष्य परमपदाला (परमात्म्याला) प्राप्त होतो.
Therefore, without attachment, constantly perform the action which should be done; for, by performing action without attachment, man reaches the Supreme.
मास्थिता जनकादयः ।
लोकसंग्रहमेवापि
सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ २० ॥
जनक इत्यादी ज्ञानी राजांनी सुद्धा केवळ कर्माच्या द्वारेच परमसिद्धी मिळवली आहे. म्हणून समाजाचे कल्याण (लोकसंग्रह) लक्षात घेऊनही तू कर्म करणेच योग्य आहे.
Janaka and others indeed attained perfection by action alone; even with a view to the protection of the masses (Loka-sangraha), you should perform action.
स्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते
लोकस्तदनुवर्तते ॥ २१ ॥
श्रेष्ठ पुरुष जे जे आचरण करतो, इतर लोकही त्याचेच अनुकरण करतात. तो ज्या गोष्टीला प्रमाण (आदर्श) मानतो, सर्व जग त्याचेच अनुसरण करते.
Whatever a great man does, that very thing other men also do; whatever standard he sets up, the generality of men follow the same.
त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।
नानवाप्तमवाप्तव्यं
वर्त एव च कर्मणि ॥ २२ ॥
हे पार्था, या तिन्ही लोकांत माझे कोणतेही कर्तव्य उरलेले नाही; मला कोणतीही गोष्ट मिळवायची बाकी नाही, तरीही मी कर्म करण्यातच मग्न असतो.
There is nothing in the three worlds, O Partha, that should be done by Me, nor anything unattained that might be attained; yet I continue in action.
जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते
मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ २३ ॥
कारण, हे पार्था, जर मी सावध राहून नित्य कर्मांचे आचरण केले नाही, तर सर्व मनुष्य माझ्याच मार्गाचे अनुसरण करतील (आणि कर्मे करणे सोडून देतील).
For, should I not ever continue in action unwearied, O Partha, men would follow My path everywhere.
न कुर्यां कर्म चेदहम् ।
सङ्करस्य च कर्ता स्या-
मुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ २४ ॥
जर मी कर्म केले नाही, तर हे सर्व लोक नष्ट होतील. मी वर्णसंकर निर्माण करण्यास कारणीभूत ठरेन आणि या सर्व प्रजेचा नाश करणारा ठरेन.
These worlds would fall into ruin if I did not perform action; I should be the author of confusion of castes and should destroy these beings.
यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्त-
श्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ २५ ॥
हे भारता (अर्जुना), अज्ञानी लोक ज्याप्रमाणे फळाच्या आसक्तीने कर्मे करतात, त्याप्रमाणेच ज्ञानी माणसाने आसक्ती सोडून लोककल्याणासाठी (लोकसंग्रहासाठी) कर्मे केली पाहिजेत.
As the ignorant act with attachment to action, O Bharata, so should the wise act without attachment, desiring the welfare of the world.
दज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि
विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ २६ ॥
कर्मफळात आसक्ती असणाऱ्या अज्ञानी लोकांच्या बुद्धीत ज्ञानी माणसाने गोंधळ निर्माण करू नये. तर स्वतः योगामध्ये स्थिर राहून आणि सर्व कर्मे उत्तम प्रकारे करून त्यांनाही कर्मात प्रवृत्त करावे.
Let no wise man unsettle the minds of ignorant people who are attached to action; on the contrary, himself acting with discipline, let him render all action attractive to them.
गुणैः कर्माणि सर्वशः ।
अहङ्कारविमूढात्मा
कर्ताहमिति मन्यते ॥ २७ ॥
प्रत्यक्षात सर्व कर्मे प्रकृतीच्या गुणांद्वारे (सत्त्व, रज, तम) केली जातात. परंतु ज्याचे अंतःकरण अहंकाराने मोहित झाले आहे, असा अज्ञानी माणूस 'मीच कर्ता आहे' असे मानतो.
All actions are performed by the qualities (Gunas) of nature. He whose mind is deluded by egoism thinks, "I am the doer."
गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्त
इति मत्वा न सज्जते ॥ २८ ॥
परंतु, हे महाबाहो (अर्जुना), गुण आणि कर्म यांचे विभाग जाणणारा ज्ञानी मनुष्य 'इंद्रिये आपापल्या विषयात वावरत आहेत' असे मानून त्या कर्मांत आसक्त होत नाही.
But he who knows the truth about the divisions of the Gunas and their functions, O mighty-armed, knowing that Gunas as senses merely move among Gunas as objects, does not become attached.
सज्जन्ते गुणकर्मसु ।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्
कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ २९ ॥
प्रकृतीच्या गुणांनी मोहित झालेले लोक गुण आणि कर्मांच्या फळात आसक्त होतात. अशा अल्पज्ञानी माणसांना पूर्ण ज्ञानी माणसाने विचलित करू नये.
Those deluded by the Gunas of nature are attached to the functions of the Gunas. The man of perfect knowledge should not disturb those of imperfect knowledge.
संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा
युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ३० ॥
म्हणून तू अध्यात्म बुद्धीने आपली सर्व कर्मे मला अर्पण करून, फळाची आशा आणि ममत्व सोडून, मनस्तापरहित होऊन युद्धासाठी तयार हो.
Renouncing all actions in Me, with your mind fixed on the Self, free from hope and selfishness, and cured of mental fever, do you fight!
मनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो
मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ३१ ॥
जे मनुष्य दोषदृष्टी सोडून आणि श्रद्धायुक्त होऊन माझ्या या मताचे नित्य अनुसरण करतात, ते देखील सर्व कर्मांच्या बंधनातून मुक्त होतात.
Those men who constantly practice this teaching of Mine with faith and without cavilling, they too are freed from actions.
नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्
विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ३२ ॥
परंतु, जे लोक असूयेपोटी (दोष काढत) माझ्या या मताचे आचरण करत नाहीत, त्या सर्व ज्ञानशून्य मूर्खांना तू नष्ट झालेले (अधोगतीला लागलेले) समज.
But those who, decrying this teaching of Mine, do not practice it, know them—the mindless—to be deluded in all knowledge and lost.
प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि
निग्रहः किं करिष्यति ॥ ३३ ॥
सर्व प्राणी आपल्या प्रकृतीला (स्वभावाला) अनुसरूनच वागतात, अगदी ज्ञानी मनुष्य सुद्धा आपल्या स्वभावानुसारच चेष्टा (हालचाल) करतो; मग अशा वेळी केवळ हट्टाने केलेला निग्रह काय कामाचा?
Even the wise man acts in accordance with his own nature; beings follow nature; what can restraint do?
रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।
तयोर्न वशमागच्छे-
त्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ ३४ ॥
प्रत्येक इंद्रियाच्या विषयामध्ये 'राग' (आसक्ती) आणि 'द्वेष' दडलेले असतात. माणसाने या दोघांच्या आहारी जाऊ नये, कारण ते कल्याणाच्या मार्गातील शत्रू आहेत.
Attachment and aversion for the objects of the senses abide in each of the senses; let none come under their sway, for they are his foes.
परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः
परधर्मो भयावहः ॥ ३५ ॥
दुसऱ्याचा धर्म (कर्तव्य) नीट पाळण्यापेक्षा आपला स्वतःचा धर्म (कर्तव्य) गुणरहित असला तरी श्रेष्ठ आहे. आपल्या धर्मात मरणे सुद्धा कल्याणकारी आहे, परंतु दुसऱ्याचा धर्म स्वीकारणे भीतीदायक आहे.
Better is one's own Dharma, though imperfect, than the Dharma of another well performed. Better is death in one's own Dharma; the Dharma of another is fraught with fear.
अर्जुन उवाच---
पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय
बलादिव नियोजितः ॥ ३६ ॥
हे वार्ष्णेय (कृष्णा), मग हा मनुष्य स्वतःची इच्छा नसतानाही कोणाच्या प्रेरणेने पापाचे आचरण करतो? जणू काही त्याला कोणीतरी जबरदस्तीने त्या कामाला लावले आहे!
Arjuna said: But by what is a man impelled to commit sin, O Varshneya, even against his own will, as if constrained by force?
श्रीभगवानुवाच--
रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा
विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ३७ ॥
हा 'काम' (विषयवासना) आहे आणि हाच 'क्रोध' आहे, जो रजोगुणापासून उत्पन्न झाला आहे. हा कधीही न तृप्त होणारा आणि मोठा पापी आहे; यालाच तू या जगातील आपला मुख्य शत्रू समज.
The Blessed Lord said: It is desire, it is anger, born of the Rajo-guna; it is insatiable and very sinful. Know this to be the enemy here on earth.
र्यथादर्शो मलेन च ।
यथोल्बेनावृतो गर्भ-
स्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ३८ ॥
ज्याप्रमाणे धुराने अग्नी झाकला जातो, धुळीने आरसा मलिन होतो आणि वारेने (वारूळ/गर्भवेष्टन) गर्भ झाकलेला असतो, त्याप्रमाणेच या 'कामाने' मानवाचे ज्ञान झाकलेले असते.
As fire is enveloped by smoke, as a mirror by dust, and as an embryo by the amnion, so is knowledge enveloped by this desire.
ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।
कामरूपेण कौन्तेय
दुष्पूरेणानलेन च ॥ ३९ ॥
हे कौन्तेया, कधीही न तृप्त होणाऱ्या अग्नीसारख्या या कामरूपी नित्य शत्रूने ज्ञानी माणसाचे 'ज्ञान' देखील झाकून टाकलेले असते.
Enveloped, O son of Kunti, is wisdom by this insatiable fire of desire, which is the constant enemy of the wise.
रस्याधिष्ठानमुच्यते ।
एतैर्विमोहयत्येष
ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ ४० ॥
इंद्रिये, मन आणि बुद्धी ही या कामाची राहण्याची ठिकाणे (अधिष्ठान) आहेत. यांच्या द्वारेच हा काम ज्ञानाला झाकून टाकतो आणि देहधारी मनुष्याला मोहित करतो.
The senses, the mind, and the intellect are said to be its seats; through these, it deludes the embodied self by veiling its wisdom.
नियम्य भरतर्षभ ।
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं
ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ ४१ ॥
म्हणून हे भरतर्षभा (अर्जुना), तू प्रथम आपल्या इंद्रियांना ताब्यात ठेव आणि ज्ञान (शास्त्रज्ञान) व विज्ञान (अनुभवजन्य ज्ञान) यांचा नाश करणाऱ्या या पापी 'कामाला' (इच्छेला) ठार मार.
Therefore, O best of the Bharatas, first controlling the senses, kill this sinful thing, the destroyer of knowledge and realization.
रिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धि-
र्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ४२ ॥
असे म्हटले जाते की शरीरापेक्षा इंद्रिये श्रेष्ठ (सूक्ष्म) आहेत, इंद्रियांपेक्षा मन श्रेष्ठ आहे आणि मनापेक्षा बुद्धी श्रेष्ठ आहे; परंतु जो या बुद्धीपेक्षाही पलीकडे (श्रेष्ठ) आहे, तो 'आत्मा' होय.
The senses are said to be superior; superior to the senses is the mind; superior to the mind is the intellect; and he who is even superior to the intellect is the Self.
संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
जहि शत्रुं महाबाहो
कामरूपं दुरासदम् ॥ ४३ ॥
अशा प्रकारे बुद्धीच्या पलीकडे असणाऱ्या आत्म्याला ओळखून, शुद्ध बुद्धीने मनाला स्थिर करून, हे महाबाहो, तू या जिंकण्यास कठीण असणाऱ्या 'कामरूपी' शत्रूला मारून टाक.
Thus, knowing Him who is superior to the intellect, and steadying the self by the Self, slay, O mighty-armed, the enemy in the form of desire, difficult to conquer.
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे कर्मयोगो नाम तृतीयोऽध्यायः ॥
अशा प्रकारे श्रीमद्भगवद्गीतेतील 'कर्मयोग' नावाचा हा तिसरा अध्याय येथे पूर्ण झाला.
Thus ends the third chapter titled 'Karma-Yoga' in the Upanishad of the Shrimad Bhagavad Gita, the science of Brahman, the scripture of Yoga, in the dialogue between Shri Krishna and Arjuna.
© 2026 अभिजित तोडकर | shlokpathanam.blogspot.com | All rights Reserved.