|
इयत्ता चौथीचे सर्व श्लोक प्रिंट करा |
हे पान शेअर करण्यासाठी स्कॅन करा |
श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
श्रीभगवानुवाच---
प्रोक्तवानहमव्ययम् ।
विवस्वान्मनवे प्राह
मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ १ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: मी हा अविनाशी योग (ज्ञान) कल्पारंभी सूर्याला (विवस्वान) सांगितला होता. सूर्याने तो आपला पुत्र मनु याला सांगितला आणि मनूने आपल्या पुत्र इक्ष्वाकूला सांगितला.
The Blessed Lord said: I taught this imperishable Yoga to Vivasvan (the sun-god); Vivasvan taught it to Manu; and Manu taught it to Ikshvaku.
मिमं राजर्षयो विदुः ।
स कालेनेह महता
योगो नष्टः परन्तप ॥ २ ॥
अशा प्रकारे परंपरेने प्राप्त झालेला हा योग राजर्षींनी (ज्ञानी राजांनी) जाणला. परंतु, हे परंतप (अर्जुना), कालांतराने हा योग या पृथ्वीवर नष्ट झाला.
This Yoga, handed down in regular succession, the royal sages knew. This Yoga, by long lapse of time, has been lost here, O Parantapa.
योगः प्रोक्तः पुरातनः ।
भक्तोऽसि मे सखा चेति
गुह्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ ३ ॥
तोच हा पुरातन योग आज मी तुला पुन्हा सांगितला आहे, कारण तू माझा भक्त आणि प्रिय मित्र आहेस. हे ज्ञान अत्यंत श्रेष्ठ आणि गुह्य (गुप्त) आहे.
That same ancient Yoga has been today taught to you by Me, for you are My devotee and friend; it is a supreme secret.
अर्जुन उवाच---
परं जन्म विवस्वतः ।
कथमेतद्विजानीयां
त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥ ४ ॥
अर्जुन म्हणाला: तुमचा जन्म तर अलीकडचा आहे आणि सूर्याचा जन्म तर फार प्राचीन आहे. मग तुम्हीच सुरुवातीला सूर्याला हे ज्ञान सांगितले, हे मी कसे काय समजावे?
Arjuna said: Your birth was later, and the birth of Vivasvan was earlier. How then am I to understand that You taught this in the beginning?
श्रीभगवानुवाच---
जन्मानि तव चार्जुन ।
तान्यहं वेद सर्वाणि
न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ ५ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: हे अर्जुना, तुझे आणि माझे अनेक जन्म होऊन गेले आहेत. मला ते सर्व माहीत आहेत, परंतु हे परंतप, तुला ते आठवत नाहीत.
The Blessed Lord said: Many births of Mine have passed, as well as yours, O Arjuna; I know them all, but you know them not, O Parantapa.
भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।
प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय
सम्भवाम्यात्ममायया ॥ ६ ॥
मी अजन्मा, अविनाशी आणि सर्व प्राण्यांचा ईश्वर असूनही, आपल्या प्रकृतीचा आश्रय घेऊन (तिला वश करून) स्व-मायेने अवतार घेतो.
Though I am unborn and of imperishable nature, and though I am the Lord of all beings, yet, ruling over My own nature, I come into being by My own Maya.
ग्लानिर्भवति भारत ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य
तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥ ७ ॥
हे भारता (अर्जुना), जेव्हा जेव्हा धर्माची हानी होते आणि अधर्माची वाढ होते, तेव्हा तेव्हा मी स्वतःला (रूप धारण करून) प्रकट करतो.
Whenever there is a decline of righteousness, O Bharata, and a rise of unrighteousness, then I manifest Myself.
विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय
सम्भवामि युगे युगे ॥ ८ ॥
सज्जनांचे रक्षण करण्यासाठी, दुर्जनांचा विनाश करण्यासाठी आणि धर्माची पुनर्रचना करण्यासाठी मी युगायुगांमध्ये अवतार घेतो.
For the protection of the good, for the destruction of the wicked, and for the establishment of righteousness, I am born in every age.
मेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।
त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म
नैति मामेति सोऽर्जुन ॥ ९ ॥
हे अर्जुना, जो माझ्या या दिव्य जन्माला आणि कर्माला तत्त्वतः (खऱ्या अर्थाने) जाणतो, तो देहत्यागानंतर पुन्हा जन्माला येत नाही, तर तो मलाच येऊन मिळतो.
He who thus knows in true light My divine birth and action, having abandoned the body, is not born again; he comes to Me, O Arjuna.
मन्मया मामुपाश्रिताः ।
बहवो ज्ञानतपसा
पूता मद्भावमागताः ॥ १० ॥
ज्यांची आसक्ती, भय आणि क्रोध नष्ट झाले आहेत, जे माझ्यामध्येच तल्लीन आहेत आणि जे मलाच शरण आले आहेत, असे अनेक लोक ज्ञानाच्या तपाने पवित्र होऊन माझ्या स्वरूपाला प्राप्त झाले आहेत.
Freed from attachment, fear, and anger, absorbed in Me, taking refuge in Me, purified by the fire of knowledge, many have attained My Being.
तांस्तथैव भजाम्यहम् ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते
मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ११ ॥
हे पार्था, जे भक्त मला ज्या प्रकारे (ज्या भावनेने) शरण येतात, त्यांना मी त्याच प्रकारे फळ देतो. कारण सर्व मनुष्य सर्व बाजूंनी माझ्याच मार्गाचे अनुसरण करतात.
In whatever way men approach Me, even so do I reward them; for the path men take from every side is Mine, O Partha.
यजन्त इह देवताः ।
क्षिप्रं हि मानुषे लोके
सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥ १२ ॥
या मनुष्यलोकात कर्मांच्या फळाची (सिद्धीची) इच्छा करणारे लोक देवतांची उपासना करतात. कारण कर्मापासून मिळणारी सिद्धी या जगात लवकर प्राप्त होते.
Those who long for success in action in this world, worship the gods; for success is quickly attained through action in the world of men.
गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां
विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥ १३ ॥
गुण आणि कर्मांच्या विभागणीनुसार चार वर्णांची (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र) निर्मिती मीच केली आहे. मी या व्यवस्थेचा कर्ता असूनही, मला तू 'अकर्ता' आणि 'अविनाशी' असेच समज.
The fourfold caste was created by Me according to the differentiation of Guna and Karma. Though I am the author thereof, know Me as the non-doer and immutable.
न मे कर्मफले स्पृहा ।
इति मां योऽभिजानाति
कर्मभिर्न स बध्यते ॥ १४ ॥
मला कर्मांचा लेप लागत नाही (कर्मे मला चिकटत नाहीत) आणि मला कर्मफळाची इच्छाही नाही. जो मला या स्वरूपात ओळखतो, तो कर्मांच्या बंधनात कधीही अडकत नाही.
Actions do not taint Me, nor have I any desire for the fruit of actions. He who knows Me thus is not bound by actions.
पूर्वेरपि मुमुक्षुभिः ।
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं
पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ १५ ॥
हे जाणूनच प्राचीन काळातील मुमुक्षूंनी (मोक्षाची इच्छा धरणाऱ्यांनी) कर्मे केली आहेत. म्हणून तू सुद्धा पूर्वजांनी परंपरेने जशी कर्मे केली, तशीच (निष्काम) कर्मे कर.
Having known this, the ancient seekers of liberation performed action; therefore, perform action as the ancients did in days of old.
कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि
यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ १६ ॥
'कर्म' म्हणजे काय आणि 'अकर्म' म्हणजे काय? या बाबतीत मोठे मोठे विद्वान देखील गोंधळलेले (मोहित) आहेत. म्हणून मी तुला ते 'कर्म' तत्त्व सांगतो, जे जाणल्यावर तू या अशुभ संसारातून मुक्त होशील.
What is action? What is inaction? Even the wise are deluded in this. I shall declare to you that action, knowing which you shall be free from evil.
बोद्धव्यं च विकर्मणः ।
अकर्मणश्च बोद्धव्यं
गहना कर्मणो गतिः ॥ १७ ॥
कारण 'कर्मा'चे स्वरूप समजून घेतले पाहिजे, 'विकर्मा'चे (निषिद्ध कर्माचे) स्वरूपही समजून घेतले पाहिजे आणि 'अकर्मा'चे (कर्मत्यागाचे) स्वरूपही जाणले पाहिजे. कर्माची गती अत्यंत गहन (कठीण) आहे.
The nature of action must be understood, as also the nature of forbidden action and inaction; the way of action is deep and mysterious.
दकर्मणि च कर्म यः ।
स बुद्धिमान्मनुष्येषु
स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ १८ ॥
जो कर्मामध्ये 'अकर्म' पाहतो (म्हणजेच कर्म करतानाही आपण कर्ता नाही असे मानतो) आणि जो अकर्मामध्ये (शांत बसण्यातही) 'कर्म' पाहतो, तोच मनुष्यांमध्ये बुद्धिमान आहे आणि तोच सर्व कर्मे करूनही योगी आहे.
He who sees inaction in action and action in inaction, he is wise among men; he is a Yogi and a performer of all actions.
कामसङ्कल्पवर्जिताः ।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं
तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥ १९ ॥
ज्याचे सर्व उपक्रम (कार्ये) इच्छा आणि संकल्पांशिवाय होतात आणि ज्याची कर्मे ज्ञानाच्या अग्नीने जळून (शुद्ध होऊन) गेली आहेत, त्यालाच ज्ञानी लोक 'पंडित' म्हणतात.
Whose undertakings are all free from desire and self-will, and whose actions are burnt by the fire of knowledge, him the wise call a sage.
नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि
नैव किञ्चित्करोति सः ॥ २० ॥
ज्याने कर्मफळाची आसक्ती सोडली आहे, जो सदैव तृप्त आहे आणि कशावरही अवलंबून नाही, असा मनुष्य कर्मामध्ये गुंतलेला असूनही प्रत्यक्षात काहीही करत नाही.
Having abandoned attachment to the fruits of action, ever content, depending on nothing, he does nothing at all, even though engaged in action.
त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।
शारीरं केवलं कर्म
कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ २१ ॥
ज्याची कोणतीही अपेक्षा नाही, ज्याने मन आणि बुद्धी जिंकली आहे आणि ज्याने सर्व प्रकारच्या संग्रहाचा (मालकी हक्काचा) त्याग केला आहे, असा मनुष्य केवळ शरीराने कर्मे करत असूनही पापास प्राप्त होत नाही.
Free from desire, with mind and self controlled, having abandoned all possessions, performing action merely with the body, he incurs no sin.
द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।
समः सिद्धावसिद्धौ च
कृत्वापि न निबध्यते ॥ २२ ॥
जो आपोआप मिळणाऱ्या लाभाने संतुष्ट आहे, जो सुख-दुःखादी द्वंद्वांच्या पलीकडे गेला आहे, जो मत्सररहित आहे आणि यश-अपयशात समान राहतो, असा मनुष्य कर्मे करूनही त्यात बांधला जात नाही.
Content with whatever comes by chance, rising above the pairs of opposites, free from envy, and steady in success and failure—he is not bound even though acting.
ज्ञानावस्थितचेतसः ।
यज्ञायाचरतः कर्म
समग्रं प्रविलीयते ॥ २३ ॥
ज्याची आसक्ती नष्ट झाली आहे, जो मुक्त आहे आणि ज्याचे चित्त ज्ञानात स्थिर झाले आहे, अशा पुरुषाने यज्ञासाठी (लोककल्याणासाठी) केलेले सर्व कर्म पूर्णपणे विरघळून जाते (त्याला फळ भोगावे लागत नाही).
For him whose attachment is gone, who is liberated, whose mind is established in knowledge, and who acts for the sake of sacrifice (Yajna), all his actions melt away.
र्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं
ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ २४ ॥
ज्याचा असा भाव आहे की अर्पण करण्याचे साधन (पळी) ब्रह्म आहे, हवी (द्रव्य) ब्रह्म आहे, अर्पण करणारा कर्ता ब्रह्म आहे आणि ज्या अग्नीत हवन केले जाते तो अग्नीही ब्रह्मच आहे; अशा प्रकारे सर्व कर्मात ब्रह्म पाहणाऱ्याला ब्रह्मच प्राप्त होते.
Brahman is the offering; Brahman is the oblation; by Brahman is the oblation poured into the fire of Brahman; Brahman alone shall be reached by him who sees Brahman in all actions.
योगिनः पर्युपासते ।
ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं
यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ २५ ॥
काही योगी केवळ देवपूजेच्या स्वरूपातील यज्ञाची उपासना करतात, तर काही ज्ञानी लोक परब्रह्मरूपी अग्नीमध्ये आत्मरूपी यज्ञाचे (स्वतःच्या अस्तित्वाचे) हवन करतात.
Some Yogis perform sacrifices to the gods alone; while others offer sacrifice by the sacrifice itself into the fire of Brahman.
संयमाग्निषु जुह्वति ।
शब्दादीन्विषयानन्य
इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥ २६ ॥
काही योगी श्रवण (कान) इत्यादी सर्व इंद्रियांचा संयमरूपी अग्नीमध्ये होम करतात (म्हणजेच इंद्रियांवर ताबा मिळवतात); तर काही जण शब्द, स्पर्श, रूप इत्यादी विषयांचा इंद्रियरूपी अग्नीत होम करतात (म्हणजेच विषयांना इंद्रियांमध्ये विलीन करून तटस्थ राहतात).
Some offer hearing and other senses into the fires of restraint; others offer sound and other objects of the senses into the fires of the senses.
प्राणकर्माणि चापरे ।
आत्मसंयमयोगाग्नौ
जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ २७ ॥
काही जण आपल्या सर्व इंद्रियांच्या क्रिया आणि प्राणांच्या क्रिया (श्वासोच्छ्वास) ज्ञानाने प्रदीप्त झालेल्या 'आत्मसंयमरूपी' योगाग्नीमध्ये अर्पण करतात.
Others offer all the functions of the senses and the functions of the breath (Prana) into the fire of the Yoga of self-restraint, kindled by knowledge.
योगयज्ञास्तथापरे ।
स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च
यतयः संशितव्रताः ॥ २८ ॥
काही जण द्रव्यदानरूपी यज्ञ करतात, काही तपश्चर्येचा यज्ञ करतात, काही योगाभ्यासाचा यज्ञ करतात; तर काही कठोर व्रत करणारे साधक स्वाध्याय (शास्त्राभ्यास) आणि ज्ञानाचा यज्ञ करतात.
Some perform sacrifice with material possessions, some with austerity, some with Yoga, while others—men of self-restraint and severe vows—perform the sacrifice of study and knowledge.
प्राणेऽपानं तथापरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा
प्राणायामपरायणाः ॥ २९ ॥
काही साधक अपान वायूमध्ये प्राणाचे हवन करतात, तर काही प्राणामध्ये अपानाचे हवन करतात. अशा प्रकारे प्राण आणि अपान या दोन्ही वायूंची गती रोखून ते प्राणायामात मग्न राहतात.
Others offer the inward breath into the outward breath, and the outward into the inward, restraining the flow of both, solely absorbed in Pranayama.
प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।
सर्वेऽप्येते यज्ञविदो
यज्ञक्षयितकल्मषाः ॥ ३० ॥
काही जण आहार नियमित करून प्राणांचा प्राणांमध्येच होम करतात. हे सर्व लोक यज्ञाचे रहस्य जाणणारे आहेत आणि या यज्ञांच्या द्वारे त्यांचे सर्व दोष (पापे) नष्ट झाले आहेत.
Others, restricting their food, offer their life-breaths into the life-breaths. All these are knowers of sacrifice, and by sacrifice, their sins are destroyed.
यान्ति ब्रह्म सनातनम् ।
नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य
कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥ ३१ ॥
हे कुरुश्रेष्ठ अर्जुना, यज्ञातून उरलेल्या ज्ञानामृताचे सेवन करणारे लोक सनातन परब्रह्माला प्राप्त होतात. जो मनुष्य यज्ञ (परोपकार किंवा साधना) करत नाही, त्याला हा लोक (इहलोक) सुद्धा सुखाचा नाही, मग परलोक कसा मिळेल?
The eaters of the nectar remaining after the sacrifice go to the eternal Brahman. This world is not for the man who performs no sacrifice; how then any other, O best of the Kurus?
वितता ब्रह्मणो मुखे ।
कर्मजान्विद्धि तान्सर्वा-
नेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥ ३२ ॥
अशा प्रकारचे अनेक यज्ञ वेदांच्या वाणीत विस्ताराने सांगितले आहेत. हे सर्व यज्ञ 'कर्मा'पासून उत्पन्न झालेले आहेत असे तू समज. हे रहस्य जाणल्यावर तू संसारातून मुक्त होशील.
Thus many kinds of sacrifice are spread out in the mouth of Brahman (Vedas). Know them all as born of action; knowing this, you shall be liberated.
ज्ज्ञानयज्ञः परन्तप ।
सर्वं कर्माखिलं पार्थ
ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ ३३ ॥
हे परंतप (अर्जुना), द्रव्यमय यज्ञापेक्षा (वस्तूंच्या दानापेक्षा) 'ज्ञानयज्ञ' अत्यंत श्रेष्ठ आहे. कारण हे पार्था, जगातील सर्व कर्मे अंतिमतः ज्ञानातच समाप्त होतात (पूर्णत्वास जातात).
Knowledge-sacrifice is superior to any material sacrifice, O Parantapa. All action in its entirety, O Partha, culminates in knowledge.
परिप्रश्नेन सेवया ।
उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं
ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥ ३४ ॥
ते ज्ञान तू (सद्गुरूंना) साष्टांग नमस्कार करून, त्यांची सेवा करून आणि नम्रतेने प्रश्न विचारून प्राप्त कर. तत्त्वज्ञानी महात्मे तुला त्या सत्याचा उपदेश करतील.
Know that by prostrating yourself, by questions, and by service; the wise who have realized the Truth will instruct you in that knowledge.
मेवं यास्यसि पाण्डव ।
येन भूतान्यशेषेण
द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥ ३५ ॥
हे पांडवा (अर्जुना), ते ज्ञान प्राप्त झाल्यावर तुला पुन्हा असा मोह (अज्ञान) होणार नाही; कारण त्या ज्ञानाद्वारे तू सर्व प्राण्यांना प्रथम स्वतःमध्ये आणि नंतर माझ्यात पाहशील.
Knowing which, you shall not, O Pandava, again fall into delusion; and by that knowledge, you shall see all beings in yourself and also in Me.
सर्वेभ्यः पापकृत्तमः ।
सर्वं ज्ञानप्लवेनैव
वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ ३६ ॥
जरी तू सर्व पापी लोकांमध्ये सर्वात मोठा पापी असलास, तरीही तू 'ज्ञानरूपी नौकेने' या सर्व पापरूपी सागराला नक्कीच पार करशील.
Even if you are the most sinful of all sinners, yet shall you cross over all sin by the raft of knowledge alone.
र्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन ।
ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि
भस्मसात्कुरुते तथा ॥ ३७ ॥
हे अर्जुना, ज्याप्रमाणे प्रदीप्त झालेला अग्नी लाकडांना जाळून भस्म करतो, त्याचप्रमाणे 'ज्ञानरूपी अग्नी' सर्व कर्मांना (त्यांच्या फळांना) भस्म करून टाकतो.
As the blazing fire reduces fuel to ashes, O Arjuna, so does the fire of knowledge reduce all actions to ashes.
पवित्रमिह विद्यते ।
तत्स्वयं योगसंसिद्धः
कालेनात्मनि विन्दति ॥ ३८ ॥
या जगात ज्ञानासारखे दुसरे कोणतेही पवित्र साधन नाही. ज्याचा योग सिद्ध झाला आहे, असा साधक कालांतराने ते ज्ञान स्वतःच्या अंतःकरणात आपोआप प्राप्त करतो.
Verily, there is no purifier in this world like knowledge. He who is perfected in Yoga finds it in himself in due season.
तत्परः संयतेन्द्रियः ।
ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्ति-
मचिरेणाधिगच्छति ॥ ३९ ॥
ज्याला स्वतःवर आणि ईश्वरावर श्रद्धा आहे, जो ज्ञानप्राप्तीसाठी तत्पर आहे आणि ज्याने आपली इंद्रिये जिंकली आहेत, असा मनुष्य ज्ञान प्राप्त करतो. ज्ञान प्राप्त झाल्यावर त्याला लगेच 'परम शांती' मिळते.
The man who is full of faith, who is devoted to it, and who has subdued the senses, obtains knowledge; and having obtained knowledge, he goes ere long to the Supreme Peace.
संशयात्मा विनश्यति ।
नायं लोकोऽस्ति न परो
न सुखं संशयात्मनः ॥ ४० ॥
परंतु, जो अज्ञानी आहे, ज्याच्याकडे श्रद्धा नाही आणि जो सदैव संशय धरतो, त्याचा नाश होतो. संशय धरणाऱ्या माणसाला ना इहलोकात सुख मिळते, ना परलोकात.
The ignorant, the faithless, the doubting-self goes to destruction; there is neither this world nor the next, nor happiness for him who doubts.
ज्ञानसंछिन्नसंशयम् ।
आत्मवन्तं न कर्माणि
निबध्नन्ति धनञ्जय ॥ ४१ ॥
हे धनंजया (अर्जुना), ज्याने समत्व बुद्धीच्या योगाने सर्व कर्मांचा (फळाचा) संन्यास केला आहे, ज्याचे सर्व संशय ज्ञानाने नष्ट झाले आहेत, अशा आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्मे कधीही बंधनात टाकत नाहीत.
Actions do not bind him, O Dhananjaya, who has renounced actions by Yoga, whose doubts are rent asunder by knowledge, and who is self-possessed.
हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः ।
छित्त्वैनं संशयं योग-
मातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ ४२ ॥
म्हणून हे भारता (अर्जुना), तुझ्या हृदयात असलेल्या अज्ञानापासून उत्पन्न झालेल्या या संशयाला 'ज्ञानरूपी तलवारीने' तोडून टाक! तू समत्व बुद्धीच्या योगाचा आश्रय घे आणि (युद्धासाठी) उभा राहा!
Therefore, having cut asunder with the sword of knowledge this doubt of yours born of ignorance and residing in your heart, take refuge in Yoga. Arise, O Bharata!
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे ज्ञानकर्मसंन्यासयोगो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥
अशा प्रकारे श्रीमद्भगवद्गीतेतील 'ज्ञानकर्मसंन्यासयोग' नावाचा हा चौथा अध्याय येथे पूर्ण झाला.
Thus ends the fourth chapter titled 'Jnana-Karma-Sannyasa-Yoga' in the Upanishad of the Shrimad Bhagavad Gita, the science of Brahman, the scripture of Yoga, in the dialogue between Shri Krishna and Arjuna.