॥ अथ प्रथमोऽध्याय: ॥
धृतराष्ट्र उवाच---
समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव
किमकुर्वत सञ्जय ॥ १ ॥
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय॥ १-१
धृतराष्ट्र म्हणाला: हे संजया, धर्मभूमी कुरुक्षेत्रावर युद्धाच्या इच्छेने एकत्र जमलेल्या माझ्या आणि पांडूच्या पुत्रांनी काय केले?
Dhritarashtra said: O Sanjaya, gathered together on the holy field of Kurukshetra, eager to fight, what did my people and the Pandavas do?
सञ्जय उवाच
व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य
राजा वचनमब्रवीत् ॥ २ ॥
संजय म्हणाला: त्या वेळी पांडवांच्या सैन्याची व्युहरचना पाहून, राजा दुर्योधन आपल्या गुरुंजवळ (द्रोणाचार्यांजवळ) गेला आणि हे वाक्य बोलला.
Sanjaya said: Having seen the army of the Pandavas drawn up in battle array, King Duryodhana then approached his teacher and spoke these words.
माचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण
तव शिष्येण धीमता ॥ ३ ॥
(दुर्योधन म्हणाला:) हे आचार्य, आपला बुद्धिमान शिष्य आणि द्रुपदपुत्र (धृष्टद्युम्न) याने व्युहरचना केलेल्या पांडुपुत्रांच्या या मोठ्या सैन्याकडे पहा.
Behold, O Teacher, this mighty army of the sons of Pandu, arrayed by the son of Drupada, thy wise disciple.
भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च
द्रुपदश्च महारथः ॥ ४ ॥
या सैन्यात युद्धाच्या बाबतीत भीम आणि अर्जुनासारखे मोठे धनुर्धारी शूरवीर आहेत; तसेच सात्यकी (युयुधान), विराट आणि महारथी द्रुपद सुद्धा आहेत.
Here are heroes, mighty archers, equal in battle to Bhima and Arjuna, Yuyudhana, Virata and Drupada, of the great car.
काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित्कुन्तिभोजश्च
शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ ५ ॥
तसेच धृष्टकेतु, चेकितान आणि पराक्रमी काशिराज, पुरुजित, कुन्तिभोज आणि मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला शैब्य सुद्धा तेथे आहेत.
Dhrishtaketu, Chekitana, and the valiant King of Kashi, Purujit, Kuntibhoja, and Shaibya, the best of men.
उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च
सर्वे एव महारथाः ॥ ६ ॥
तसेच पराक्रमी युधामन्यु आणि बलवान उत्तमौजा, सुभद्रेचा मुलगा (अभिमन्यू) आणि द्रौपदीचे पाचही पुत्र — हे सर्वच महारथी (दहा हजार धनुर्धाऱ्यांशी एकटे लढणारे) आहेत.
And the strong Yudhamanyu and the brave Uttamauja; the son of Subhadra (Abhimanyu) and the sons of Draupadi, all of them great car-warriors.
तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य
संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ ७ ॥
(दुर्योधन म्हणाला:) हे द्विजोत्तमा (ब्राह्मणश्रेष्ठ द्रोणाचार्य), आपल्या बाजूचे जे प्रमुख योद्धे आहेत, त्यांच्याबद्दलही मी आपल्याला माहिती देतो. आपल्या माहितीसाठी मी माझ्या सैन्याच्या नायकांची नावे सांगतो.
But know also, O best of the twice-born, who are the most distinguished among us, the leaders of my army; these I name to thee for thy information.
कृपश्च समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च
सौमदत्तिस्तथैव च ॥ ८ ॥
स्वतः आपण (द्रोणाचार्य), पितामह भीष्म, कर्ण आणि युद्धात विजयी होणारे कृपाचार्य; तसेच अश्वत्थामा, विकर्ण आणि सोमदत्ताचा मुलगा भूरिश्रवा हे सर्व येथे आहेत.
Thyself and Bhishma, and Karna and Kripa, the victorious in war; Ashvatthama, Vikarna, and also the son of Somadatta.
मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः
सर्वे युद्धविशारदाः ॥ ९ ॥
आणि माझ्यासाठी आपले प्राण अर्पण करायला तयार असलेले इतरही अनेक शूरवीर येथे आहेत. ते विविध प्रकारच्या शस्त्रांनी सज्ज असून सर्वजण युद्धकलेत निष्णात (तज्ञ) आहेत.
And many other heroes also, who are ready to give up their lives for my sake, armed with various weapons and missiles, all well-skilled in battle.
बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां
बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १० ॥
भीष्म पितामहांनी रक्षण केलेले आपले हे सैन्य 'अजेय' (अमर्याद) आहे, तर भीमाने रक्षण केलेले पांडवांचे हे सैन्य मर्यादित (जिंकण्याजोगे) आहे.
Inadequate is this army of ours protected by Bhishma, while adequate is that army of theirs protected by Bhima.
यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु
भवन्तः सर्व एव हि ॥ ११ ॥
(दुर्योधन आपल्या योद्ध्यांना म्हणतो:) म्हणून, आपापल्या विभागात (मोर्च्यावर) उभे राहून, तुम्ही सर्वजण केवळ भीष्म पितामहांचेच सर्व बाजूंनी रक्षण करा.
Therefore, do you all, standing in your respective divisions, on every side, protect Bhishma only.
कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः
शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १२ ॥
तेव्हा कुरुवंशातील सर्वात वृद्ध आणि प्रतापवान पितामह भीष्म यांनी दुर्योधनाला हर्ष (आनंद) देण्यासाठी सिंहासारखी गर्जना करून मोठ्याने आपला शंख फुंकला.
Then, the elderly grandsire of the Kuru race, the glorious Bhishma, blew his conch, making a loud noise like the roar of a lion, to give joy to Duryodhana.
पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त
स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १३ ॥
त्यानंतर लगेचच अनेक शंख, नगारे, ढोल, मृदंग आणि शिंगे एकाच वेळी वाजली. तो आवाज अतिशय भयानक आणि प्रचंड (तुमुल) होता.
Then conches and kettledrums, tabors, drums, and horns were blared forth all at once; and that sound was tumultuous.
महति स्यन्दने स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव
दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १४ ॥
त्यानंतर, पांढऱ्या घोड्यांनी युक्त असलेल्या एका विशाल रथात बसलेल्या माधव (श्रीकृष्ण) आणि पांडव (अर्जुन) या दोघांनीही आपले 'दिव्य' शंख फुंकले.
Then, seated in a great chariot yoked with white horses, Madhava (Krishna) and Pandava (Arjuna) also blew their divine conches.
देवदत्तं धनञ्जयः ।
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं
भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १५ ॥
हृषीकेश (श्रीकृष्ण) यांनी 'पाञ्चजन्य' नावाचा शंख फुंकला, धनंजय (अर्जुन) यांनी 'देवदत्त' नावाचा शंख फुंकला आणि भयानक कर्म करणाऱ्या वृकोदर (भीम) यांनी आपला 'पौण्ड्र' नावाचा महाशंख फुंकला.
Hrishikesha (Krishna) blew the Panchajanya; Dhananjaya (Arjuna) blew the Devadatta; and Vrikodara (Bhima) of terrible deeds, blew the great conch, Paundra.
कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च
सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १६ ॥
कुंतीपुत्र राजा युधिष्ठिराने 'अनंतविजय' नावाचा शंख फुंकला, तर नकुल आणि सहदेव यांनी अनुक्रमे 'सुघोष' आणि 'मणिपुष्पक' नावाचे शंख फुंकले.
King Yudhishthira, the son of Kunti, blew the Anantavijaya; Nakula and Sahadeva blew the Sughosha and Manipushpaka.
शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च
सात्यकिश्चापराजितः ॥ १७ ॥
उत्तम धनुर्धारी काशिराज, महारथी शिखंडी, धृष्टद्युम्न, विराट आणि कधीही पराभूत न होणारा सात्यकी यांनीही आपापले शंख फुंकले.
And the King of Kashi, the chief archer; Shikhandi, the great car-warrior; Dhrishtadyumna and Virata and Satyaki, the unconquered.
सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः
शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १८ ॥
हे पृथ्वीपती (धृतराष्ट्र), द्रुपद राजा, द्रौपदीचे पाचही पुत्र आणि महापराक्रमी सुभद्रापुत्र अभिमन्यू या सर्वांनी सर्व बाजूंनी आपापले स्वतंत्र शंख फुंकले.
Drupada and the sons of Draupadi, O Lord of Earth, and the mighty-armed son of Subhadra, all blew their respective conches.
हृदयानि व्यदारयत् ।
नभश्च पृथिवीं चैव
तुमुलोऽभ्यनुनादयन् ॥ १९ ॥
त्या प्रचंड शंखांच्या आवाजाने आकाश आणि पृथ्वी दुमदुमून गेली आणि धृतराष्ट्राच्या पुत्रांची (कौरवांची) हृदये जणू विदीर्ण झाली.
That tumultuous sound rent the hearts of Dhritarashtra's sons, making the earth and the sky resound.
धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः ।
प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते
धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ २० ॥
त्यानंतर, कौरव सैन्याला व्यवस्थित उभे राहिलेले पाहून आणि शस्त्रांचा वर्षाव सुरू होण्यापूर्वी, ज्याच्या ध्वजावर मारुती (हनुमान) विराजित आहेत, अशा त्या पांडव अर्जुनाने आपले धनुष्य उचलले.
Then, seeing the sons of Dhritarashtra arrayed, and the discharge of weapons about to begin, Pandava (Arjuna), whose ensign is a monkey, took up his bow.
अर्जुन उवाच---
रथं स्थापय मेऽच्युत ।
यावदेतान्निरीक्षेऽहं
योद्धुकामानवस्थितान् ॥ २१ ॥
अर्जुन म्हणाला: हे अच्युता (श्रीकृष्णा), माझा रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी उभा करा; जेणेकरून युद्धाच्या इच्छेने येथे उभ्या असलेल्या या सर्व योद्ध्यांना मी नीट पाहू शकेन.
Arjuna said: Place my chariot, O Achyuta, between the two armies, so that I may behold those standing here, eager for battle.
मस्मिन् रणसमुद्यमे ।
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं
य एतेऽत्र समागताः ॥ २२ ॥
या युद्धाच्या प्रसंगी मला कोणाकोणाशी लढावे लागणार आहे, हे मला पाहू द्या. युद्धाच्या इच्छेने येथे जमलेल्या या सर्वांचे मला निरीक्षण करायचे आहे.
With whom I must contend in this strife of battle. I desire to observe those who are assembled here to fight.
र्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ।
एवमुक्तो हृषीकेशो
गुडाकेशेन भारत ॥ २३ ॥
दुर्बुद्धी धृतराष्ट्रपुत्राचे (दुर्योधनाचे) युद्धात प्रिय करण्याची इच्छा धरून जे येथे जमले आहेत, त्यांना मला पाहायचे आहे. संजय म्हणाला: हे धृतराष्ट्रा, अर्जुनाने (गुडाकेशाने) असे म्हटल्यावर हृषीकेशांनी (श्रीकृष्णांनी)...
Desiring to please the evil-minded son of Dhritarashtra in battle. Thus addressed by Gudakesha (Arjuna), Hrishikesha (Krishna)...
स्थापयित्वा रथोत्तमम् ।
भीष्मद्रोणप्रमुखतः
सर्वेषां च महीक्षिताम् ॥ २४ ॥
दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी, भीष्म, द्रोण आणि सर्व राजांच्या समोर तो उत्तम रथ उभा केला.
Having stationed that best of chariots between the two armies, in front of Bhishma and Drona and all the rulers of the earth.
समवेतान्कुरूनिति ।
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः
पितॄनथ पितामहान् ॥ २५ ॥
आणि श्रीकृष्ण म्हणाले, "हे पार्था, येथे जमलेल्या या कुरुवंशातील लोकांना पहा." तेव्हा अर्जुनाने तेथे उभे असलेले आपले वडील, आजोबा (पितामह), आचार्य, मामा, भाऊ, पुत्र, नातू आणि मित्र पाहिले.
He said, "O Partha, behold these Kurus gathered together!" Then Partha saw stationed there fathers and grandfathers, teachers, maternal uncles, brothers, sons, grandsons and friends.
सेनयोरुभयोरपि ।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः
सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ २६ ॥
त्या दोन्ही सैन्यांमध्ये अर्जुनाने आपले सासरे आणि मित्र पाहिले. अशा प्रकारे आपल्या सर्व बांधवांना (नातेवाइकांना) युद्धासाठी उभे असलेले पाहून तो कुंतीपुत्र (अर्जुन)...
Fathers-in-law and friends also in both the armies. Seeing all those kinsmen stationed there, the son of Kunti (Arjuna)...
विषीदन्निदमब्रवीत् ।
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण
युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ २७ ॥
अत्यंत करुणेने (दयेने) व्याकुळ झाला आणि अत्यंत दुःखी होऊन तो असे म्हणाला: हे कृष्णा, युद्धाच्या इच्छेने समोर उभ्या असलेल्या या माझ्या स्वतःच्या नातेवाइकांना पाहून...
Overwhelmed with deep pity, he spoke thus in sadness: Seeing these my kinsmen, O Krishna, arrayed, eager to fight...
मुखं च परिशुष्यति ।
वेपथुश्च शरीरे मे
रोमहर्षश्च जायते ॥ २८ ॥
माझे हात-पाय गळून चालले आहेत, माझे तोंड कोरडे पडत आहे, माझ्या शरीराला कंप सुटला आहे आणि माझे अंगावर शहारे येत आहेत.
My limbs fail and my mouth is parched, my body quivers and my hair stands on end.
त्वक्चैव परिदह्यते ।
न च शक्नोम्यवस्थातुं
भ्रमतीव च मे मनः ॥ २९ ॥
माझ्या हातातून 'गांडीव' धनुष्य गळून पडत आहे, माझ्या त्वचेची आग होत आहे, मला नीट उभे राहणेही कठीण जात आहे आणि माझे मन जणू भ्रमण (चक्रव्यूहात असल्यासारखे) करत आहे.
The Gandiva slips from my hand and my skin burns all over; I am unable even to stand and my mind is reeling.
विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि
हत्वा स्वजनमाहवे ॥ ३० ॥
हे केशवा, मला सर्व शकुन विपरीत (अशुभ) दिसत आहेत. या युद्धात आपल्याच स्वकीयांना मारून मला काहीही कल्याण होईल असे दिसत नाही.
I see adverse omens, O Keshava, and I see no good in killing my own kinsmen in battle.
न च राज्यं सुखानि च ।
किं नो राज्येन गोविन्द
किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ ३१ ॥
हे कृष्णा, मला विजय नको आहे, मला राज्यही नको आहे आणि सुखेही नको आहेत. हे गोविंदा, जर आपण आपल्याच लोकांशी युद्ध केले, तर अशा राज्याचा, भोगांचा किंवा जगण्याचाही काय उपयोग?
I desire not victory, O Krishna, nor kingdoms, nor pleasures. Of what avail is dominion to us, O Govinda? Of what avail are pleasures and even life?
राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे
प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ ३२ ॥
ज्यांच्यासाठी आपल्याला राज्य, भोग आणि सुख हवे असते, तेच हे सर्वजण आपले प्राण आणि धनाची आशा सोडून युद्धात समोर उभे आहेत.
They for whose sake we desire kingdoms, enjoyments and pleasures, are here standing in battle, having renounced life and wealth.
स्तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः
श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ ३३ ॥
येथे आमचे आचार्य, वडील, मुले, आजोबा, मामा, सासरे, नातू, मेहुणे आणि इतर सर्व नातेवाईक उभे आहेत.
Teachers, fathers, sons and also grandfathers, maternal uncles, fathers-in-law, grandsons, brothers-in-law and other relatives.
घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य
हेतोः किं नु महीकृते ॥ ३४ ॥
हे मधुसूदना, त्यांनी मला मारले तरी चालेल, पण मला त्यांना मारायची इच्छा नाही. अगदी तिन्ही लोकांचे राज्य मिळत असले तरी मी त्यांना मारणार नाही, मग या पृथ्वीच्या राज्यासाठी तर प्रश्नच उरत नाही.
These I do not wish to kill, O Madhusudana, though they kill me, even for the sake of dominion over the three worlds; how much less for the sake of this earth?
का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान्-
हत्वैतानाततायिनः ॥ ३५ ॥
हे जनार्दना, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना मारून आपल्याला कोणता आनंद मिळणार? जरी हे लोक 'आततायी' (अन्यायी/पापी) असले, तरी त्यांना मारल्याने आपल्याला पापच लागेल.
What pleasure can be ours, O Janardana, after killing the sons of Dhritarashtra? Sin only will take hold of us if we kill these felons.
धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा
सुखिनः स्याम माधव ॥ ३६ ॥
म्हणून, आपलेच बांधव असलेल्या धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना मारणे आपल्यासाठी योग्य नाही. हे माधवा, आपल्याच स्वकीयांना मारून आपण सुखी कसे होऊ शकू?
Therefore, it is not fit for us to kill the sons of Dhritarashtra, our own kinsmen. For how can we be happy, O Madhava, after killing our own people?
लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षयकृतं दोषं
मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ ३७ ॥
जरी लोभाने ज्यांची बुद्धी भ्रष्ट झाली आहे असे हे लोक कुळाचा नाश केल्यामुळे होणारा दोष आणि मित्राचा द्रोह करण्यातील पाप पाहत नसले (तरी आपण का पाहू नये?)...
Though these, with understandings overpowered by greed, see no evil in the destruction of a family and no sin in hostility to friends...
पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं
प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ ३८ ॥
परंतु हे जनार्दना, कुळाचा नाश केल्याने होणारे मोठे दोष स्पष्टपणे दिसत असताना, या पापापासून निवृत्त होण्याचा विचार आम्ही का करू नये?
Why should we not have the wisdom to turn away from this sin, O Janardana, we who clearly see the evil in the destruction of a family?
कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्त-
मधर्मोऽभिभवत्युत ॥ ३९ ॥
कुळाचा नाश झाला की कुळातील पिढ्यानपिढ्या चालत आलेले सनातन कुलधर्म नष्ट होतात आणि धर्म नष्ट झाला की उरलेल्या संपूर्ण कुळावर अधर्माचे साम्राज्य पसरते.
In the destruction of a family, its ancient religious traditions perish; on the destruction of spirituality, impiety overcomes the entire family.
प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय
जायते वर्णसङ्करः ॥ ४० ॥
हे कृष्णा, अधर्म वाढल्यामुळे कुळातील स्त्रिया दूषित (भ्रष्ट) होतात आणि हे वार्ष्णेया (वृष्णीकुळातील श्रीकृष्णा), स्त्रिया दूषित झाल्या की 'वर्णसंकर' (अवांछित संतती) निर्माण होतो.
From the prevalence of impiety, O Krishna, the women of the family become corrupt; and women being corrupted, O Varshneya, there arises intermingling of castes (Varna-sankara).
कुलघ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां
लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ ४१ ॥
अवांछित संतती (वर्णसंकर) ही कुळाचा नाश करणाऱ्यांना आणि संपूर्ण कुळाला नरकाप्रत नेते. त्यांचे पितर सुद्धा त्यांना मिळणारे पिंडदान आणि तर्पण (पाणी) थांबल्यामुळे अधोगतीला जातात.
The intermingling of castes leads both the family-destroyers and the family to hell; for their ancestors fall, deprived of the offerings of rice-balls and water.
वर्णसंकरकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः
कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ ४२ ॥
कुळाचा नाश करणाऱ्यांच्या या 'वर्णसंकर' घडवणाऱ्या दोषांमुळे, पिढ्यानपिढ्या चालत आलेले शाश्वत कुलधर्म आणि जातिधर्म नष्ट होतात.
By these evil deeds of the family-destroyers, which cause the intermingling of castes, the eternal religious rites of the caste and the family are subverted.
मनुष्याणां जनार्दन ।
नरकेऽनियतं वासो
भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ ४३ ॥
हे जनार्दना, ज्यांचे कुलधर्म नष्ट झाले आहेत, अशा माणसांना अनिश्चित काळापर्यंत नरकात राहावे लागते, असे आम्ही (परंपरेने) ऐकले आहे.
We have heard, O Janardana, that for those men whose family religious rites have been destroyed, dwelling in hell is inevitable.
कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन
हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ ४४ ॥
अरेरे! आश्चर्याची गोष्ट अशी की, आम्ही हे मोठे पाप करायला तयार झालो आहोत. केवळ राज्याच्या सुखाच्या लोभापोटी आम्ही आपल्याच स्वकीयांना मारायला प्रवृत्त झालो आहोत.
Alas! We are resolved to commit a great sin, in that we are ready to kill our own kinsmen from greed for the pleasures of a kingdom.
मशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्यु-
स्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ ४५ ॥
जर हातामध्ये शस्त्रे घेतलेल्या धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी, निशस्त्र आणि प्रतिकार न करणाऱ्या मला रणांगणात मारले, तर ते माझ्यासाठी अधिक कल्याणाचे ठरेल.
If the sons of Dhritarashtra, with weapons in hand, should kill me in battle, unresisting and unarmed, that would be better for me.
सञ्जय उवाच---
रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं
शोकसंविग्नमानसः ॥ ४६ ॥
संजय म्हणाला: रणांगणात असे बोलून, शोकाने व्याकुळ झालेल्या मनाने अर्जुनाने आपले बाणांसह धनुष्य खाली टाकले आणि तो रथाच्या मागील भागात खाली बसला.
Sanjaya said: Having spoken thus on the battlefield, Arjuna sat down on the seat of the chariot, casting away his bow and arrows, his mind overwhelmed with grief.
इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे अर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः ।
श्रीमद्भगवद्गीता-उपनिषदातील, ब्रह्मविद्या आणि योगशास्त्राचे वर्णन करणाऱ्या श्रीकृष्ण आणि अर्जुन यांच्यातील संवादाचा 'अर्जुनविषादयोग' नावाचा हा पहिला अध्याय येथे पूर्ण झाला.
Thus ends the first chapter titled 'Arjuna-Vishada-Yoga' in the Shrimad Bhagavad Gita Upanishad, which contains the knowledge of Brahman and the science of Yoga, as a dialogue between Sri Krishna and Arjuna.
© 2026 अभिजित तोडकर | shlokpathanam.blogspot.com | All rights Reserved.