|
इयत्ता चौथीचे सर्व श्लोक प्रिंट करा |
हे पान शेअर करण्यासाठी स्कॅन करा |
श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
श्रीभगवानुवाच---
यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ १ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: हे अर्जुना, तू दोषरहित (असूया नसलेला) असल्यामुळे, मी तुला हे परम गुप्त असे 'ज्ञान' विज्ञानासहित (अनुभवासहित) सांगतो, जे जाणल्यावर तू या संसाररूपी अशुभ बंधनातून मुक्त होशील.
The Blessed Lord said: To you, who do not cavil, I shall now declare this most secret knowledge along with realization, which having known, you shall be free from the evil of worldly existence.
पवित्रमिदमुत्तमम् ।
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं
सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ २ ॥
हे ज्ञान सर्व विद्यांचा राजा, सर्व गुपितांचा राजा, अत्यंत पवित्र आणि श्रेष्ठ आहे. हे प्रत्यक्ष अनुभवता येणारे, धर्माला धरून असणारे, आचरणास अत्यंत सोपे आणि अविनाशी आहे.
This is the sovereign science, the sovereign secret, the supreme purifier, perceivable by direct intuition, according to Dharma, very easy to perform, and imperishable.
धर्मस्यास्य परन्तप ।
अप्राप्य मां निवर्तन्ते
मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ ३ ॥
हे परंतप (अर्जुना), ज्या लोकांची या धर्मावर (मार्गावर) श्रद्धा नाही, ते मला प्राप्त न होता मृत्यूलोकाच्या संसारमार्गावर पुन्हा पुन्हा भटकत राहतात.
Men who have no faith in this Dharma, O Parantapa, not attaining Me, return to the path of this world of death.
जगदव्यक्तमूर्तिना ।
मत्स्थानि सर्वभूतानि
न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ ४ ॥
माझ्या अव्यक्त रूपाने हे संपूर्ण जग व्यापलेले आहे. सर्व प्राणी माझ्यामध्ये स्थित आहेत, परंतु मी त्यांच्यामध्ये (त्यांच्या अधीन किंवा मर्यादित) स्थित नाही.
By Me, in My unmanifested form, all this world is pervaded; all beings rest in Me, but I do not rest in them.
पश्य मे योगमैश्वरम् ।
भूतभृन्न च भूतस्थो
ममात्मा भूतभावनः ॥ ५ ॥
आणि पहा, हे सर्व प्राणी प्रत्यक्षात माझ्यामध्ये (जड रूपाने) नाहीत—हे माझे 'ऐश्वर्य' (योगाची शक्ती) बघ! मी सर्व प्राण्यांचे पालनपोषण करणारा आणि त्यांना उत्पन्न करणारा असूनही, माझा आत्मा त्यांच्यामध्ये लिप्त नाही.
And yet beings do not rest in Me; behold My divine Yoga! Supporting all beings and bringing them forth, My Self does not dwell in them.
वायुः सर्वत्रगो महान् ।
तथा सर्वाणि भूतानि
मत्स्थानीत्युपधारय ॥ ६ ॥
ज्याप्रमाणे सर्वत्र वावरणारा मोठा वायू नित्य आकाशातच स्थित असतो, त्याचप्रमाणे सर्व प्राणी माझ्यामध्येच स्थित आहेत, असे तू समज.
As the mighty wind, moving everywhere, rests always in the sky, even so, know that all beings rest in Me.
प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ।
कल्पक्षये पुनस्तानि
कल्पादाविसृजाम्यहम् ॥ ७ ॥
हे कौन्तेया, कल्पाचा अंत झाल्यावर (प्रलयकाळी) सर्व प्राणी माझ्या प्रकृतीला (मूळ कारणाला) प्राप्त होतात आणि कल्पाच्या आरंभी मी त्यांना पुन्हा उत्पन्न करतो.
All beings, O son of Kunti, go into My nature at the end of a Kalpa; at the beginning of the next Kalpa, I send them forth again.
विसृजामि पुनः पुनः ।
भूतग्राममिमं कृत्स्न-
मवशं प्रकृतेर्वशात् ॥ ८ ॥
मी आपल्या प्रकृतीचा स्वीकार करून, प्रकृतीच्या अधीन असलेल्या या सर्व प्राणीसमुदायाला त्यांच्या कर्मांनुसार वारंवार उत्पन्न करतो.
निबध्नन्ति धनञ्जय ।
उदासीनवदासीन-
मसक्तं तेषु कर्मसु ॥ ९ ॥
हे धनंजया, या कर्मांमध्ये मी आसक्त नसल्यामुळे आणि उदासीन असल्यामुळे ही सृष्टीची उत्पत्ती-विनाशाची कर्मे मला बांधू शकत नाहीत.
And these acts do not bind Me, O Dhananjaya, sitting as one neutral, unattached to those acts.
सूयते सचराचरम् ।
जगद्विपरिवर्तते ॥ १० ॥
माझ्या अध्यक्षतेखाली (देखरेखीखाली) ही प्रकृती चराचर अशा संपूर्ण जगाची निर्मिती करते. हे कौन्तेया, याच कारणामुळे हे जग चक्रासारखे फिरत राहते.
Under My presidency, nature gives birth to all things, moving and unmoving; because of this, O son of Kunti, the world revolves.
मानुषीं तनुमाश्रितम् ।
परं भावमजानन्तो
मम भूतमहेश्वरम् ॥ ११ ॥
मी सर्व प्राणिमात्रांचा महान ईश्वर आहे, हे माझे परम स्वरूप न जाणणारे मूर्ख लोक मानवी देहाचा आश्रय घेतलेल्या (मनुष्यरूपात प्रकट झालेल्या) माझी अवज्ञा करतात.
Fools disregard Me when I dwell in human form; they know not My higher nature as the Great Lord of all beings.
मोघज्ञाना विचेतसः ।
राक्षसीमासुरीं चैव
प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ १२ ॥
व्यर्थ आशा असलेले, व्यर्थ कर्मे करणारे आणि व्यर्थ ज्ञान असलेले ते विचारहीन लोक मोहिनी घालणाऱ्या राक्षसी आणि आसुरी स्वभावाचाच आश्रय घेतात.
Of vain hopes, of vain actions, of vain knowledge, and senseless, they verily are possessed of the delusive nature of Rakshasas and Asuras.
दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।
भजन्त्यनन्यमनसो
ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ १३ ॥
परंतु हे पार्था, दैवी प्रकृतीचा आश्रय घेतलेले महात्मे लोक मला सर्व भूतांचे आदि आणि अविनाशी स्वरूप जाणून अनन्य भावाने (एकाग्र चित्ताने) भजतात.
But the great-souled ones, O Partha, possessing the Divine nature, worship Me with undiverted mind, knowing Me as the immutable source of all beings.
यतन्तश्च दृढव्रताः ।
नमस्यन्तश्च मां भक्त्या
नित्ययुक्ता उपासते ॥ १४ ॥
ते दृढनिश्चयी भक्त सतत माझे गुणगान गात, (मला मिळवण्यासाठी) प्रयत्न करत आणि मला नमस्कार करत नेहमी माझ्याशी एकरूप होऊन भक्तीने माझी उपासना करतात.
Always glorifying Me, striving, steadfast in vows, prostrating before Me, they worship Me with devotion, ever harmonized.
यजन्तो मामुपासते ।
एकत्वेन पृथक्त्वेन
बहुधा विश्वतोमुखम् ॥ १५ ॥
दुसरे काही लोक ज्ञानयज्ञाद्वारे माझे पूजन करत माझी उपासना करतात. ते मला एकरूपाने, कोठे पृथक (वेगळ्या) रूपाने, तर कोठे विश्वरूप अशा अनेक रूपाने भजतात.
Others also, sacrificing with the wisdom-sacrifice, worship Me, the All-faced, as One, as distinct, and as manifold.
स्वधाहमहमौषधम् ।
मन्त्रोऽहमहमेवाज्य-
महमग्निरहं हुतम् ॥ १६ ॥
मीच क्रतू आहे, मीच यज्ञ आहे, पितरांना अर्पण केले जाणारे अन्न मीच आहे, औषधी मीच आहे, मंत्र मीच आहे, तूप मीच आहे, अग्नी मीच आहे आणि हवन करण्याची क्रिया देखील मीच आहे.
I am the ritual, I am the sacrifice, I am the offering to the ancestors, I am the herb, I am the mantra, I am the clarified butter, I am the fire, and I am the oblation.
माता धाता पितामहः ।
वेद्यं पवित्रमोंकार
ऋक्साम यजुरेव च ॥ १७ ॥
या संपूर्ण जगाचा धाता, पिता, माता आणि पितामह मीच आहे. जाणण्यायोग्य पवित्र ॐकार तसेच ऋग्वेद, सामवेद आणि यजुर्वेदही मीच आहे.
I am the Father of this world, the Mother, the Supporter, and the Grandsire; I am the object of knowledge, the Purifier, the syllable Om, and also the Rik, the Sama, and the Yajus.
निवासः शरणं सुहृत् ।
प्रभवः प्रलयः स्थानं
निधानं बीजमव्ययम् ॥ १८ ॥
मीच गती, भर्ता, प्रभू, साक्षी, निवासस्थान, शरण येण्यायोग्य मित्र, उत्पत्ती आणि प्रलय, आधार, निधान आणि अविनाशी बीज आहे.
I am the Goal, the Supporter, the Lord, the Witness, the Abode, the Shelter, the Friend, the Origin, the Dissolution, the Foundation, the Treasure-house, and the Imperishable Seed.
निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।
अमृतं चैव मृत्युश्च
सदसच्चाहमर्जुन ॥ १९ ॥
हे अर्जुना, मीच सूर्याच्या रूपाने तापतो, मीच पावसाला रोखून धरतो आणि पाडतो. मीच अमृत आणि मृत्यू आहे, तसेच सत् आणि असत् देखील मीच आहे.
I give heat, I withhold and send forth the rain; I am immortality and also death, existence and non-existence, O Arjuna.
यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ।
ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक-
मश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ २० ॥
तिन्ही वेदांचे जाणकार, सोमप्राशन करणारे आणि पापांपासून मुक्त झालेले लोक यज्ञांद्वारे माझी पूजा करून स्वर्गाची प्रार्थना करतात. ते लोक आपल्या पुण्याच्या फळाने इंद्रलोकाला प्राप्त होतात आणि स्वर्गात देवांचे दिव्य भोग भोगतात.
The knowers of the three Vedas, the drinkers of Soma, purified from sin, worshipping Me by sacrifices, pray for the way to heaven; they reach the holy world of the Lord of the Gods and enjoy in heaven the celestial pleasures of the Gods.
क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति ।
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना
गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ २१ ॥
ते त्या विशाल स्वर्गलोकाचा उपभोग घेऊन, पुण्य संपल्यावर पुन्हा मृत्युलोकात प्रवेश करतात. अशा प्रकारे तिन्ही वेदांत सांगितलेल्या सकाम धर्माचे शरण घेतलेले, भोगाची इच्छा करणारे लोक केवळ येणे-जाणे प्राप्त करतात.
Having enjoyed that spacious heavenly world, their merit exhausted, they enter the world of the mortals; thus following the dharma of the triad, desiring objects of desires, they attain to the state of going and returning.
ये जनाः पर्युपासते ।
तेषां नित्याभियुक्तानां
योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ २२ ॥
जे अनन्यभावाने माझे चिंतन करत माझी उपासना करतात, त्या नित्य मजमध्ये मग्न असलेल्या भक्तांचा योगक्षेम मी स्वतः वाहतो.
To those men who worship Me alone, thinking of no other, to those ever-harmonized, I secure which is not already possessed and preserve what they already possess.
यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।
तेऽपि मामेव कौन्तेय
यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ २३ ॥
हे कौन्तेया, जे भक्त इतर देवतांची श्रद्धेने पूजा करतात, ते देखील माझीच पूजा करतात, परंतु ती विधीला सोडून असते.
Even those devotees who, endowed with faith, worship other gods, worship Me only, O son of Kunti, but by the wrong method.
भोक्ता च प्रभुरेव च ।
न तु मामभिजानन्ति
तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥ २४ ॥
कारण सर्व यज्ञांचा भोक्ता आणि स्वामी मीच आहे. परंतु ते लोक मला तत्त्वतः ओळखत नाहीत, म्हणूनच ते अधोगतीला जातात.
For I alone am the enjoyer and also the Lord of all sacrifices; but they do not know Me in truth, and hence they fall.
पितन्यान्ति पितृव्रताः ।
भूतानि यान्ति भूतेज्या
यान्ति मद्याजिनोऽपि मां ॥ २५ ॥
देवांचे व्रत पाळणारे देवांना मिळतात, पितरांची पूजा करणारे पितरांना प्राप्त होतात, भूतांची पूजा करणारे भूतांना मिळतात आणि जे माझे भक्त आहेत ते मलाच येऊन मिळतात.
The worshippers of the gods go to the gods; the worshippers of the ancestors go to the ancestors; the sacrificers of the spirits go to the spirits; and My worshippers come to Me.
यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृत-
मश्नामि प्रयतात्मनः ॥ २६ ॥
जो भक्त मला प्रेमाने पान, फूल, फळ किंवा पाणी अर्पण करतो, त्या शुद्ध अंतःकरणाच्या भक्ताने भक्तीपूर्वक दिलेले ते मी आनंदाने स्वीकारतो.
Whoever offers Me with devotion a leaf, a flower, a fruit, or water, I accept that offering of love from the pure-minded.
यज्जुहोषि ददासि यत् ।
यत्तपस्यसि कौन्तेय
तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ २७ ॥
हे कौन्तेया, तू जे काही कर्म करतोस, जे काही खातोस, जो यज्ञ करतोस, जे दान देतोस आणि जी काही तपस्या करतोस, ते सर्व मला अर्पण कर.
Whatever you do, whatever you eat, whatever you offer in sacrifice, whatever you give away, and whatever penance you perform, O son of Kunti, do that as an offering unto Me.
मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः ।
संन्यासयोगयुक्तात्मा
विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ २८ ॥
अशा प्रकारे सर्व कर्मे मला अर्पण केल्याने, तू कर्मबंधनांच्या शुभ-अशुभ फलांतून मुक्त होशील आणि संन्यासयोगाने युक्त होऊन मुक्त झाल्यावर मलाच येऊन मिळशील.
Thus you shall be freed from the bonds of actions, yielding good and evil fruits; with the mind steadfast in the yoga of renunciation, and liberated, you shall come unto Me.
न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः ।
ये भजन्ति तु मां भक्त्या
मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥ २९ ॥
मी सर्व प्राणिमात्रांमध्ये समान आहे, मला कोणी द्वेष्य नाही की कोणी प्रिय नाही. परंतु जे भक्त मला प्रेमाने भजतात, ते माझ्यामध्ये राहतात आणि मी देखील त्यांच्यामध्ये असतो.
I am the same to all beings; to Me there is none hateful nor dear. But those who worship Me with devotion are in Me, and I am also in them.
भजते मामनन्यभाक् ।
साधुरेव स मन्तव्यः
सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥ ३० ॥
जर एखादा अत्यंत दुराचारी माणूस देखील अनन्य भावाने मला भजत असेल, तर त्याला साधूच मानले पाहिजे, कारण त्याने योग्य निश्चय केला आहे.
Even if a very wicked person worships Me with undivided devotion, he should be regarded as righteous, for he has rightly resolved.
शश्वच्छान्तिं निगच्छति ।
कौन्तेय प्रतिजानीहि
न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ ३१ ॥
तो लवकरच धर्मात्मा होतो आणि कायमची शांती प्राप्त करतो. हे कौन्तेया, तू खात्रीपूर्वक सत्य जाण की, माझ्या भक्ताचा कधीही नाश होत नाही.
Soon he becomes righteous and attains eternal peace; O son of Kunti, know thou for certain that My devotee never perishes.
येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रा-
स्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ ३२ ॥
हे पार्था, स्त्री, वैश्य, शूद्र किंवा पापयोनीतून जन्माला आलेले कोणीही असोत, जे माझे अनन्य शरण येतात, ते देखील परम गतीला प्राप्त होतात.
For, taking refuge in Me, O Partha, even those who might be of low birth—women, Vaishyas, as well as Shudras—even they attain the Supreme Goal.
भक्ता राजर्षयस्तथा ।
अनित्यमसुखं लोक-
मिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥ ३३ ॥
मग पवित्र ब्राह्मण आणि भक्त राजर्षींच्या परम गतीबद्दल काय सांगावे? म्हणून हा अनित्य आणि सुखरहित असा मनुष्यदेह प्राप्त झाला असताना तू माझेच भजन कर.
How much more then the holy Brahmins and devoted royal sages! Having obtained this transient and joyless world, do thou worship Me.
मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि युक्त्वैव-
मात्मानं मत्परायणः ॥ ३४ ॥
माझ्यामध्ये मन स्थिर कर, माझा भक्त हो, माझे पूजन कर आणि मला नमस्कार कर. अशा प्रकारे स्वतःला माझ्याशी जोडून आणि माझ्यावर विसंबून राहिल्याने तू मलाच प्राप्त होशील.
Fix your mind on Me, be devoted to Me, sacrifice to Me, bow down to Me; having thus united your whole self to Me, with Me as your Supreme Goal, you shall come unto Me.
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे राजविद्याराजगुह्ययोगो नाम नवमोऽध्यायः ॥
अशा प्रकारे ॐ, तत्, सत् या भगवन्नामांच्या उच्चारासह उपनिषद्रूप ब्रह्मविद्या आणि योगशास्त्र असलेल्या श्रीमद्भगवद्गीतेतील श्रीकृष्ण आणि अर्जुन यांच्या संवादातील 'राजविद्याराजगुह्ययोग' नावाचा हा नववा अध्याय पूर्ण झाला.
Thus, in the Upanishads of the glorious Bhagavad Gita, in the science of the Eternal, in the scripture of Yoga, in the dialogue between Sri Krishna and Arjuna, ends the ninth chapter entitled "The Yoga of the Sovereign Science and the Sovereign Secret."