|
इयत्ता चौथीचे सर्व श्लोक प्रिंट करा |
हे पान शेअर करण्यासाठी स्कॅन करा |
श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
श्रीभगवानुवाच---
योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।
असंशयं समग्रं मां
यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥ १ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: हे पार्था, माझ्यामध्ये मन आसक्त करून, माझ्याच आश्रयाने योगाभ्यास करताना तू मला संपूर्णपणे आणि संशयरहित कसा जाणशील, ते आता ऐक.
The Blessed Lord said: O Partha, with your mind intent on Me, practicing Yoga and taking refuge in Me, hear how you shall know Me fully and without doubt.
मिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्य-
ज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥ २ ॥
मी तुला हे अनुभवासहित ज्ञान (विज्ञान) संपूर्णपणे सांगतो, जे जाणल्यावर या जगात पुन्हा काहीही जाणण्यासारखे उरणार नाही.
I shall declare to you in full this knowledge along with realized experience, which having known, nothing more remains to be known here.
कश्चिद्यतति सिद्धये ।
यततामपि सिद्धानां
कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ ३ ॥
हजारो मनुष्यांमध्ये एखादाच सिद्धीसाठी (परमात्मप्राप्तीसाठी) प्रयत्न करतो; आणि अशा प्रयत्न करणाऱ्या सिद्धांमध्येही एखादाच मला खरोखर (तत्त्वतः) जाणतो.
Among thousands of men, scarcely one strives for perfection; and among those who strive and succeed, scarcely one knows Me in truth.
खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहङ्कार इतीयं मे
भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ४ ॥
पृथ्वी, आप (पाणी), तेज (अग्नी), वायू, आकाश, मन, बुद्धी आणि अहंकार—अशी ही माझी आठ प्रकारची 'अपरा' (जड) प्रकृती आहे.
Earth, water, fire, air, ether, mind, intellect, and egoism—this is My eightfold divided nature.
प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो
ययेदं धार्यते जगत् ॥ ५ ॥
हे महाबाहो (अर्जुन), ही तर माझी खालच्या दर्जाची (जड) प्रकृती आहे. पण यापेक्षा वेगळी अशी माझी 'परा' (श्रेष्ठ) प्रकृती म्हणजे 'जीव' आहे, जिने हे संपूर्ण जग धारण केले आहे.
This is My lower nature; but different from it, know, O mighty-armed, My higher nature, the life-element (Jiva), by which this world is upheld.
सर्वाणीत्युपधारय ।
अहं कृत्स्नस्य जगतः
प्रभवः प्रलयस्तथा ॥ ६ ॥
तू असे समज की, सर्व प्राणी या दोन प्रकृतींपासूनच उत्पन्न होतात. मीच या संपूर्ण जगाची उत्पत्ती आणि प्रलय (विनाश) देखील आहे.
Know that all beings are born of these two natures. I am the origin of the entire universe and its dissolution as well.
त्किञ्चिदस्ति धनञ्जय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं
सूत्रे मणिगणा इव ॥ ७ ॥
हे धनंजया (अर्जुना), माझ्या पलीकडे दुसरे कोणतेही श्रेष्ठ कारण नाही. ज्याप्रमाणे सूत्रात (दोऱ्यात) मणी ओवलेले असतात, त्याप्रमाणे हे संपूर्ण जग माझ्यामध्येच ओवलेले आहे.
प्रभास्मि शशिसूर्ययोः ।
प्रणवः सर्ववेदेषु
शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥ ८ ॥
हे कौन्तेया, मी जलामध्ये रस आहे, चंद्र आणि सूर्यामध्ये प्रकाश आहे, सर्व वेदांमध्ये 'ॐ' (प्रणव) आहे, आकाशामध्ये शब्द आहे आणि मनुष्यांमध्ये पुरुषार्थ (सामर्थ्य) आहे.
I am the taste in water, O son of Kunti, and the light in the sun and moon. I am the syllable Om in all the Vedas, the sound in ether, and the manhood in men.
तेजश्चास्मि विभावसौ ।
जीवनं सर्वभूतेषु
तपश्चास्मि तपस्विषु ॥ ९ ॥
मी पृथ्वीमध्ये पवित्र गंध आहे, अग्नीमध्ये तेज आहे, सर्व प्राण्यांमध्ये जीवन आहे आणि तपस्व्यांमध्ये मी तप आहे.
I am the pure fragrance in the earth and the brilliance in fire. I am the life in all beings and the austerity in ascetics.
विद्धि पार्थ सनातनम् ।
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि
तेजस्तेजस्विनामहम् ॥ १० ॥
हे पार्था, तू मला सर्व प्राण्यांचे सनातन बीज (कारण) समज. बुद्धिमंतांची बुद्धी मी आहे आणि तेजस्वी पुरुषांचे तेज मीच आहे.
Know Me, O Partha, as the eternal seed of all beings. I am the intellect of the intelligent and the splendor of the splendid.
कामरागविवर्जितम् ।
धर्माविरुद्धो भूतेषु
कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥ ११ ॥
हे भरतश्रेष्ठा (अर्जुना), बलवानांचे काम आणि आसक्तीरहित असलेले 'बल' मी आहे; आणि सर्व प्राण्यांमध्ये धर्माला अनुकूल (धर्माविरुद्ध नसलेला) असा 'काम' (इच्छा) मी आहे.
I am the strength of the strong, free from desire and attachment. In all beings, O best of the Bharatas, I am desire that is not contrary to Dharma.
राजसास्तामसाश्च ये ।
मत्त एवेति तान्विद्धि
न त्वहं तेषु ते मयि ॥ १२ ॥
जे सात्त्विक, राजस आणि तामस भाव आहेत, ते सर्व माझ्यापासूनच उत्पन्न होतात असे तू समज. परंतु, मी त्यांच्यात नाही (त्यांच्या अधीन नाही), तर ते सर्व माझ्यामध्ये आहेत.
And whatever Sattvic, Rajasic, and Tamasic states there are, know them to proceed from Me alone; yet I am not in them, but they are in Me.
रेभिः सर्वमिदं जगत् ।
मोहितं नाभिजानाति
मामेभ्यः परमव्ययम् ॥ १३ ॥
या तीन गुणांच्या भावांनी (सत्त्व, रज, तम) हे संपूर्ण जग मोहित झाले आहे. म्हणूनच हे जग या गुणांच्या पलीकडे असलेल्या माझ्या अव्यय (अविनाशी) स्वरूपाला ओळखू शकत नाही.
Deluded by these threefold states composed of the gunas, this entire world does not know Me, who am beyond them and immutable.
मम माया दुरत्यया ।
मामेव ये प्रपद्यन्ते
मायामेतां तरन्ति ते ॥ १४ ॥
कारण, ही माझी त्रिगुणात्मक 'दैवी माया' पार करणे अत्यंत कठीण आहे. परंतु, जे केवळ मलाच शरण येतात, ते या मायेला सहज ओलांडून जातात.
This divine Maya of Mine, composed of the gunas, is difficult to cross. But those who take refuge in Me alone, cross over this Maya.
प्रपद्यन्ते नराधमाः ।
माययापहृतज्ञाना
आसुरं भावमाश्रिताः ॥ १५ ॥
ज्यांचे ज्ञान मायेने हिरावून घेतले आहे, जे आसुरी स्वभावाचे आणि नराधम (नीच) आहेत, असे पापी आणि मूढ लोक मला शरण येत नाहीत.
The evil-doers, the deluded, and the lowest of men do not seek refuge in Me; their knowledge being robbed by Maya, they follow the way of the demons.
जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी
ज्ञानी च भरतर्षभ ॥ १६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा अर्जुना, उत्तम कर्म करणारे आर्त (संकटात सापडलेले), जिज्ञासू (जाणून घेण्याची इच्छा असलेले), अर्थार्थी (संपत्ती मिळवू पाहणारे) आणि ज्ञानी असे चार प्रकारचे भक्त मला भजतात.
Four kinds of virtuous men worship Me, O Arjuna: the distressed, the seeker after knowledge, the seeker of wealth, and the wise.
एकभक्तिर्विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थ-
महं स च मम प्रियः ॥ १७ ॥
या चौघांमध्ये नित्य माझ्याशी जोडलेला आणि केवळ माझीच भक्ती करणारा ज्ञानी भक्त श्रेष्ठ आहे. कारण मी ज्ञानी पुरुषाला अत्यंत प्रिय आहे आणि तो मला अत्यंत प्रिय आहे.
Of these, the wise man, who is ever steadfast and devoted to the One, excels. For I am exceedingly dear to the wise, and he is dear to Me.
ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।
आस्थितः स हि युक्तात्मा
मामेवानुत्तमां गतिम् ॥ १८ ॥
हे सर्व भक्त उदार (चांगलेच) आहेत; परंतु ज्ञानी भक्त हा माझाच आत्मा (स्वरूप) आहे, असे माझे मत आहे. कारण तो स्थिर बुद्धीने केवळ माझ्यातच आपली परम गती मानतो.
Noble indeed are all these; but the wise man, I deem, as My very Self. For, steadfast in mind, he is established in Me alone as the supreme goal.
ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।
वासुदेवः सर्वमिति
स महात्मा सुदुर्लभः ॥ १९ ॥
अनेक जन्मांनंतर ज्ञानी पुरुष 'सर्व काही वासुदेव (परमात्मा) आहे' अशा भावनेने मला शरण येतो. असा महात्मा अत्यंत दुर्मिळ असतो.
At the end of many births, the man of wisdom takes refuge in Me, realizing that "Vasudeva is all." Such a great soul is very rare.
प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः ।
तं तं नियममास्थाय
प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ २० ॥
ज्यांचे ज्ञान विविध वासनांनी (इच्छांनी) हिरावून घेतले आहे, ते लोक आपापल्या स्वभावानुसार विविध नियमांचे पालन करून अन्य देवतांना शरण जातात.
Those whose wisdom has been led astray by various desires, take refuge in other deities, following various rules according to their own nature.
श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां
तामेव विदधाम्यहम् ॥ २१ ॥
जो जो भक्त ज्या ज्या देवतेच्या स्वरूपाची श्रद्धेने पूजा करण्याची इच्छा धरतो, त्या त्या भक्ताची ती श्रद्धा मी त्याच देवतेच्या ठिकाणी स्थिर करतो.
Whatever form any devotee desires to worship with faith—that same faith of his I make firm and unwavering.
स्तस्याराधनमीहते ।
लभते च ततः कामान्
मयैव विहितान् हि तान् ॥ २२ ॥
तो भक्त त्या श्रद्धेने युक्त होऊन त्या देवतेची आराधना करतो आणि त्याला त्याच्या इच्छित वस्तू प्राप्त होतात; परंतु त्या वस्तू प्रत्यक्षात माझ्याकडूनच दिलेल्या असतात.
Endowed with that faith, he engages in the worship of that form, and from it he obtains his desires, which are being ordained by Me alone.
तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।
देवान्देवयजो यान्ति
मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥ २३ ॥
परंतु, त्या अल्प बुद्धीच्या लोकांचे ते फळ नाशवंत असते. देवांची पूजा करणारे देवांना प्राप्त होतात, तर माझे भक्त मलाच प्राप्त होतात.
But the fruit of these men of small intelligence is finite. The worshippers of the gods go to the gods; My devotees come to Me.
मन्यन्ते मामबुद्धयः ।
परं भावमजानन्तो
ममाव्ययमनुत्तमम् ॥ २४ ॥
बुद्धिहीन लोक माझ्या अविनाशी आणि सर्वश्रेष्ठ अशा परम भावाला (स्वरूपाला) न जाणता, मी अव्यक्त असूनही (मनुष्याप्रमाणे) व्यक्त झालो आहे असे मानतात.
The ignorant think of Me, the Unmanifest, as having manifestation, not knowing My higher, immutable, and supreme nature.
योगमायासमावृतः ।
मूढोऽयं नाभिजानाति
लोको मामजमव्ययम् ॥ २५ ॥
मी आपल्या 'योगमायेने' झाकलेला असल्यामुळे सर्वांना दिसत नाही. हा अज्ञानी लोकसमूह मला जन्मरहित आणि अविनाशी (अव्यय) म्हणून ओळखू शकत नाही.
I am not manifest to all, being veiled by My Yoga-Maya. This deluded world does not know Me, the unborn and immutable.
वर्तमानानि चार्जुन ।
भविष्याणि च भूतानि
मां तु वेद न कश्चन ॥ २६ ॥
हे अर्जुना, भूतकाळात होऊन गेलेले, वर्तमानकाळात असलेले आणि भविष्यकाळात होणारे सर्व प्राणी मला ठाऊक आहेत; परंतु मला कोणीही (माझ्या मायेमुळे) जाणत नाही.
I know the beings that are past, present, and future, O Arjuna; but Me, no one knows.
द्वन्द्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि सम्मोहं
सर्गे यान्ति परन्तप ॥ २७ ॥
हे भरतवंशी परंतप (अर्जुना), इच्छा आणि द्वेषापासून उत्पन्न झालेल्या सुख-दुःखादी द्वंद्वांच्या मोहाने या जगातील सर्व प्राणी अत्यंत मोहित (अज्ञानी) झाले आहेत.
By the delusion of the pairs of opposites, arising from desire and hatred, O Bharata, all beings are subject to delusion in the world.
जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता
भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ २८ ॥
परंतु, ज्या पुण्यवान पुरुषांची पापे नष्ट झाली आहेत, ते द्वंद्वांच्या मोहातून मुक्त होऊन दृढ निश्चयाने माझी भक्ती करतात.
But those men of virtuous deeds whose sin has come to an end, being freed from the delusion of the pairs of opposites, worship Me with a firm resolve.
मामाश्रित्य यतन्ति ये ।
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्न-
मध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥ २९ ॥
जे लोक जरा (वृद्धत्व) आणि मृत्यूपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी माझा आश्रय घेऊन प्रयत्न करतात, ते त्या 'ब्रह्माला', संपूर्ण 'अध्यात्म' (आत्मज्ञान) आणि संपूर्ण 'कर्मा'ला जाणतात.
Those who strive for deliverance from decay and death, taking refuge in Me—they know that Brahman, the whole of Adhyatma, and all of Karma.
साधियज्ञं च ये विदुः ।
प्रयाणकालेऽपि च मां
ते विदुर्युक्तचेतसः ॥ ३० ॥
जे लोक मला 'अधिभूत', 'अधिदैव' आणि 'अधियज्ञ' यांच्यासह (म्हणजेच जगाच्या सर्व स्वरूपात) जाणतात, ते माझ्याशी एकरूप झालेले लोक मरणाच्या वेळी सुद्धा मलाच जाणतात (म्हणजेच मलाच प्राप्त होतात).
Those who know Me as the Adhibhuta, the Adhidaiva, and the Adhiyagya, with their minds steadfast, even at the hour of death, they know Me.
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे ज्ञानविज्ञानयोगो नाम सप्तमोध्यायः ॥
अशा प्रकारे श्रीमद्भगवद्गीतेतील 'ज्ञानविज्ञानयोग' नावाचा हा सातवा अध्याय येथे पूर्ण झाला.
Thus ends the seventh chapter titled 'Jnana-Vijnana-Yoga' in the Upanishad of the Shrimad Bhagavad Gita, the science of Brahman, the scripture of Yoga, in the dialogue between Shri Krishna and Arjuna.