॥ अथ षष्ठोऽध्याय: ॥
कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च
न निरग्निर्न चाक्रियः ॥ १ ॥
जो फळाची आशा न धरता आपले कर्तव्य कर्म करतो, तोच खरा संन्यासी आणि योगी आहे; केवळ अग्नीचा त्याग करणारा किंवा कर्म न करणारा नव्हे.
He who performs his duty without depending on the fruits of action is a Sannyasi and a Yogi, not he who has no fire or performs no action.
र्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो
योगी भवति कश्चन ॥ २ ॥
हे पांडवा, ज्याला संन्यास म्हणतात, त्यालाच तू 'योग' समज; कारण संकल्पांचा (इच्छांचा) त्याग केल्याशिवाय कोणीही योगी होऊ शकत नाही.
Know that as Yoga which they call Sannyasa; for no one becomes a Yogi who has not renounced his desires and thoughts.
कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव
शमः कारणमुच्यते ॥ ३ ॥
योगाभ्यास करू इच्छिणाऱ्यासाठी 'कर्म' हे साधन आहे; आणि जो योगाच्या शिखरावर पोहोचला आहे, त्याच्यासाठी 'शांती' हेच मुख्य साधन आहे.
For the seeker who wishes to attain Yoga, action is said to be the means; for him who has attained Yoga, serenity is the means.
न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी
योगारूढस्तदोच्यते ॥ ४ ॥
ज्यावेळी मनुष्य इंद्रियांच्या विषयात आणि कर्मामध्ये आसक्त होत नाही आणि सर्व इच्छांचा त्याग करतो, तेव्हा त्याला 'योगारूढ' असे म्हणतात.
When a man is not attached to sense-objects or to actions, having renounced all desires, then he is said to have attained Yoga.
नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धु-
रात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ५ ॥
मनुष्याने स्वतःचा उद्धार स्वतःच करावा, स्वतःचे अधःपतन करू नये; कारण आपले मनच आपले मित्र आहे आणि मनच आपले शत्रू देखील आहे.
Let a man lift himself by his own Self; let him not degrade himself; for the Self alone is the friend of oneself and the Self alone is one's enemy.
येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे
वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥ ६ ॥
ज्याने आपल्या मनाने स्वतःवर विजय मिळवला आहे, त्याचे मन त्याचा मित्र आहे; परंतु ज्याचे आपल्या मनावर नियंत्रण नाही, त्याचे मन शत्रूसारखे वागते.
For him who has conquered the self by the Self, the Self is a friend; but for him who has not conquered the self, the Self behaves like an enemy.
परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु
तथा मानापमानयोः ॥ ७ ॥
ज्याने मनावर विजय मिळवला आहे, अशा शांत पुरुषाचे मन थंडी-उष्णता, सुख-दुःख आणि मान-अपमान या सर्व द्वंद्वांमध्ये स्थिर (परमात्म्यात लीन) राहते.
The Supreme Self of him who is self-controlled and peaceful, is perfectly at ease in cold and heat, pleasure and pain, and honor and dishonor.
कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी
समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ ८ ॥
ज्याचे अंतःकरण ज्ञान आणि विज्ञानाने तृप्त आहे, ज्याची इंद्रिये स्वाधीन आहेत आणि ज्याला माती, दगड व सोने समान वाटतात, त्यालाच खरा योगी म्हणतात.
The Yogi whose mind is satisfied with knowledge and wisdom, who is unwavering and has conquered his senses, to whom a clod, a stone, and gold are the same, is said to be united (with the Divine).
मध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु
समबुद्धिर्विशिष्यते ॥ ९ ॥
हितचिंतक, मित्र, शत्रू, तटस्थ, मध्यस्थ, द्वेषी, नातेवाईक, साधू आणि पापी—या सर्वांच्या बाबतीत ज्याची बुद्धी समान राहते, तोच श्रेष्ठ मानला जातो.
He is excellent who regards with equal mind friends, companions, enemies, neutrals, arbiters, the hateful, relatives, saints, and sinners.
मात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा
निराशीरपरिग्रहः ॥ १० ॥
योगी पुरुषाने एकांतात राहून, मन आणि शरीर ताब्यात ठेवून, कोणत्याही फळाची अपेक्षा न करता निरंतर परमात्म्याचे ध्यान करावे.
Let the Yogi constantly engage himself in Yoga, remaining in a secluded place by himself, with mind and body controlled, free from desire and possessions.
स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं
चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ११ ॥
शुद्ध जागेवर आपले स्थिर आसन स्थापन करावे; जे फार उंच किंवा फार सखल नसावे आणि ज्यावर अनुक्रमे कुशा (गवत), मृगाजीन (कातडे) आणि वस्त्र अंथरलेले असावे.
In a clean spot, having established a firm seat for himself, neither too high nor too low, made of cloth, deerskin, and kusha grass, one over the other.
यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्या-
द्योगमात्मविशुद्धये ॥ १२ ॥
त्या आसनावर बसून, मन आणि इंद्रियांच्या क्रिया ताब्यात ठेवून, चित्त एकाग्र करून अंतःकरणाच्या शुद्धीसाठी योगाचा (ध्यानाचा) अभ्यास करावा.
There, having made the mind one-pointed, with the actions of the mind and senses controlled, let him sit on the seat and practice Yoga for the purification of the self.
धारयन्नचलं स्थिरः ।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं
दिशश्चानवलोकयन् ॥ १३ ॥
शरीर, मान आणि डोके सरळ व स्थिर ठेवून, इकडे तिकडे न पाहता, आपल्या नासिकाग्रावर (नाकाच्या शेंड्यावर) दृष्टी स्थिर करावी.
Holding the body, head, and neck erect, motionless and steady, gazing at the tip of his nose and not looking around in any direction.
र्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तो
युक्त आसीत मत्परः ॥ १४ ॥
मन पूर्णपणे शांत करून, भयमुक्त होऊन आणि ब्रह्मचर्य व्रताचे पालन करून, मनाचा संयम करावा आणि माझ्यामध्ये (परमात्म्यामध्ये) चित्त ठेवून माझ्याशी एकरूप व्हावे.
Serene-minded, fearless, firm in the vow of Brahmacharya, having controlled the mind, let him sit, with his thought on Me and devoted to Me.
योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां
मत्संस्थामधिगच्छति ॥ १५ ॥
अशा प्रकारे सतत योगाभ्यास करणारा, मनावर नियंत्रण मिळवलेला योगी, माझ्यात असलेल्या परम शांतीला (मोक्षाला) प्राप्त करतो.
The Yogi, always keeping the mind thus engaged in Yoga, with his mind controlled, attains to the peace which culminates in Nirvana and which subsists in Me.
न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य
जाग्रतो नैव चार्जुन ॥ १६ ॥
हे अर्जुना, जो खूप जास्त खातो किंवा जो अजिबात जेवत नाही, त्याला योग साधत नाही; तसेच जो खूप जास्त झोपतो किंवा जो सतत जागा राहतो, त्यालाही योग प्राप्त होत नाही.
Yoga is not for him who eats too much, nor for him who eats too little; nor for him who is given to too much sleep, nor for him who is sleepless.
युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य
योगो भवति दुःखहा ॥ १७ ॥
ज्याचा आहार आणि विहार (विश्रांती) बेताचा आहे, ज्याची कर्मांमधील हालचाल योग्य आहे आणि ज्याची झोप व जागृती संतुलित आहे, त्याचाच योग सर्व दुःखांचा नाश करणारा ठरतो.
Yoga becomes the destroyer of pain for him who is moderate in eating and recreation, moderate in exertion in actions, and moderate in sleep and wakefulness.
मात्मन्येवावतिष्ठते ।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो
युक्त इत्युच्यते तदा ॥ १८ ॥
ज्यावेळी पूर्णपणे ताब्यात आलेले चित्त केवळ परमात्म्याच्या ठिकाणीच स्थिर होते आणि सर्व भौतिक इच्छांपासून मुक्त होते, त्यावेळी त्या पुरुषाला 'युक्त' (योगी) असे म्हटले जाते.
When the well-controlled mind rests in the Self alone, free from yearning after all objects of desire, then he is said to be united (with the Divine).
नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य
युञ्जतो योगमात्मनः ॥ १९ ॥
ज्याप्रमाणे वारा नसलेल्या ठिकाणी दिव्याची ज्योत हलत नाही, तीच उपमा योगाचा अभ्यास करणाऱ्या आणि मनावर ताबा मिळवलेल्या योगी पुरुषाच्या चित्ताला दिली जाते.
As a lamp in a windless place does not flicker—that is the simile used for the disciplined mind of a Yogi practicing Yoga of the Self.
निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनात्मानं
पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ २० ॥
योगाच्या अभ्यासाने ज्यावेळी चित्त पूर्णपणे शांत होते आणि ज्या अवस्थेत तो स्वतःच्या शुद्ध बुद्धीने परमात्म्याला पाहून स्वतःमध्येच संतुष्ट राहतो (तीच खरी योगावस्था होय).
When the mind, disciplined by the practice of Yoga, attains quietude, and when beholding the Self by the self, he is satisfied in the Self.
द्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं
स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥ २१ ॥
ज्या अवस्थेत इंद्रियांच्या पलीकडचे आणि केवळ शुद्ध बुद्धीने ग्रहण करण्यासारखे अत्यंतिक सुख मिळते, तिथे स्थिर झालेला योगी सत्यापासून कधीही ढळत नाही.
Wherein he finds that supreme delight which is perceived by the intelligence and is beyond the senses, wherein established he never moves from the Reality.
मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन
गुरुणापि विचाल्यते ॥ २२ ॥
ज्याला प्राप्त केल्यावर दुसरा कोणताही लाभ मोठा वाटत नाही आणि ज्या स्थितीत राहिल्यावर मोठे दुःखही त्याला विचलित करू शकत नाही.
Which having obtained, he thinks there is no greater gain than that; wherein established, he is not moved even by heavy sorrow.
वियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो
योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥ २३ ॥
दुःखाच्या संयोगापासून होणाऱ्या वियोगालाच (दुःखाचा अभाव) 'योग' असे समजावे. हा योग धैर्याने आणि कंटाळा न येता निरंतर करण्याचा निश्चय करावा.
Let that be known by the name of Yoga, the severance from union with pain. This Yoga should be practiced with determination and with an undesponding mind.
स्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं
विनियम्य समन्ततः ॥ २४ ॥
संकल्पांपासून (इच्छांपासून) उत्पन्न होणाऱ्या सर्व वासनांचा पूर्णपणे त्याग करून, मनाने सर्व बाजूंनी इंद्रियांच्या समूहाचा निग्रह (संयम) करावा.
Renouncing without reserve all desires born of sankalpa (will), and completely restraining the whole group of senses by the mind from all sides.
द्बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा
न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ २५ ॥
धैर्ययुक्त बुद्धीच्या सहाय्याने हळूहळू शांती मिळवावी आणि मनाला केवळ आत्म्याच्या ठिकाणी स्थिर करून इतर कशाचाही विचार करू नये.
Little by little let him attain quietude by means of the intellect held in firmness, and having fixed the mind in the Self, let him not think of anything.
मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैत-
दात्मन्येव वशं नयेत् ॥ २६ ॥
हे चंचल आणि अस्थिर मन ज्या ज्या विषयांकडे धाव घेते, त्या त्या विषयांतून त्याला परत ओढून आणून केवळ आत्म्याच्या ठिकाणी स्थिर करावे.
From whatever cause the restless and unsteady mind wanders away, let him restrain it from that and bring it back under the control of the Self alone.
योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं
ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ २७ ॥
ज्याचे मन पूर्णपणे शांत झाले आहे, ज्याचा रजोगुण (वासना) शांत झाला आहे आणि जो निष्पाप होऊन ब्रह्माशी एकरूप झाला आहे, अशा योग्याला परम सुख प्राप्त होते.
Supreme bliss comes to that Yogi whose mind is peaceful, whose passions are subdued, who is sinless and has become one with the Brahman.
योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्श-
मत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ २८ ॥
अशा प्रकारे सतत स्वतःला योगात जोडून, पापांपासून मुक्त झालेला योगी, ब्रह्माच्या संपर्कातून मिळणाऱ्या अत्यंतिक सुखाचा सहज अनुभव घेतो.
The Yogi, constantly engaging the mind thus, freed from sin, easily enjoys the infinite bliss of contact with the Brahman.
सर्वभूताणि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा
सर्वत्र समदर्शनः ॥ २९ ॥
योगामध्ये स्थिरावलेला आणि सर्वत्र समत्वाने पाहणारा योगी, स्वतःला सर्व भूतांमध्ये (प्राणिमात्रांत) आणि सर्व भूतांना स्वतःमध्ये पाहतो.
He whose self is harmonized by Yoga sees the Self abiding in all beings and all beings in the Self; he sees the same everywhere.
सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि
स च मे न प्रणश्यति ॥ ३० ॥
जो मला (परमात्म्याला) सर्व ठिकाणी पाहतो आणि सर्व काही माझ्यामध्ये पाहतो, त्याला मी कधीही अंतरत नाही आणि तो माझ्यापासून कधीही दूर होत नाही.
He who sees Me everywhere and sees everything in Me, to him I am never lost, nor is he ever lost to Me.
भजत्येकत्वमास्थितः ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि
स योगी मयि वर्तते ॥ ३१ ॥
जो सर्व प्राणिमात्रांमध्ये असलेल्या मला एकत्वभावाने भजतो, तो योगी सर्व प्रकारे व्यवहार करत असतानाही माझ्यामध्येच राहतो.
He who, established in unity, worships Me dwelling in all beings, that Yogi abides in Me, whatever his mode of living.
समं पश्यति योऽर्जुन ।
सुखं वा यदि वा दुःखं
स योगी परमो मतः ॥ ३२ ॥
हे अर्जुना, जो स्वतःच्या उदाहरणावरून सर्व प्राणिमात्रांचे सुख आणि दुःख समान मानतो, तोच योगी सर्वश्रेष्ठ मानला जातो.
He who, by analogy with himself, sees the same everywhere, O Arjuna, whether it be pleasure or pain, he is considered a perfect Yogi.
अर्जुन उवाच---
साम्येन मधुसूदन ।
एतस्याहं न पश्यामि
चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम् ॥ ३३ ॥
अर्जुन म्हणाला: हे मधुसूदना, समत्वभावाचा जो योग तुम्ही सांगितलात, मनाच्या चंचलतेमुळे मला त्याची स्थिती स्थिर राहणे कठीण वाटते.
Arjuna said: This Yoga of equanimity which has been taught by You, O Madhusudana, I do not see its steady continuance, because of restlessness of the mind.
प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये
वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ३४ ॥
हे कृष्णा, हे मन मोठे चंचल, मन्थन करणारे (खळबळ माजवणारे), बलवान आणि हट्टी आहे; त्याला आवरणे वाऱ्याला रोखण्याइतकेच कठीण आहे.
For the mind is restless, O Krishna, turbulent, powerful, and obstinate; I deem its control as difficult as that of the wind.
श्रीभगवानुवाच---
मनो दुर्निग्रहं चलम् ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय
वैराग्येण च गृह्यते ॥ ३५ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: हे महाबाहो, मन चंचल आणि ताब्यात येण्यास कठीण आहे यात शंकाच नाही; पण हे कौन्तेया, अभ्यासाने आणि वैराग्याने ते आवरले जाते.
The Blessed Lord said: Without doubt, O mighty-armed, the mind is restless and difficult to curb; but by practice and by dispassion, O son of Kunti, it can be restrained.
दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता
शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥ ३६ ॥
ज्याचे मन आपल्या ताब्यात नाही, त्याला हा योग प्राप्त होणे कठीण आहे; परंतु ज्याचे मन स्वाधीन आहे, अशा प्रयत्नशील पुरुषाला उपायांनी तो प्राप्त होतो.
Yoga is hard to attain by him whose self is uncontrolled; but by the self-controlled, it is attainable by striving through right means.
अर्जुन उवाच---
योगाच्चलितमानसः ।
अप्राप्य योगसंसिद्धिं
कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥ ३७ ॥
अर्जुन म्हणाला: हे कृष्णा, जो श्रद्धायुक्त असूनही प्रयत्न कमी पडल्यामुळे योगापासून ढळला आहे, अशा योगसिद्धी न मिळालेल्या पुरुषाची काय गती होते?
Arjuna said: He who is unable to control himself, though possessed of faith, whose mind wanders away from Yoga, what end does he meet, O Krishna?
श्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।
अप्रतिष्ठो महाबाहो
विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥ ३८ ॥
हे महाबाहो, मोक्षाच्या मार्गावर गोंधळलेला आणि निराधार झालेला तो पुरुष, फाटलेल्या ढगाप्रमाणे दोन्हीकडून (भोग आणि मोक्ष) भ्रष्ट होऊन नष्ट तर होत नाही ना?
Does he not perish like a rent cloud, fallen from both, O mighty-armed, supportless and deluded in the path of Brahman?
छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य
छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥ ३९ ॥
हे कृष्णा, माझा हा संशय पूर्णपणे दूर करण्यास तुम्हीच समर्थ आहात; कारण तुमच्याशिवाय दुसरा कोणीही हा संशय मिटवू शकणार नाही.
O Krishna, You should completely dispel this doubt of mine; for there is no one else to be found but You who can destroy this doubt.
श्रीभगवानुवाच---
विनाशस्तस्य विद्यते ।
न हि कल्याणकृत्कश्चि-
द्दुर्गतिं तात गच्छति ॥ ४० ॥
श्रीभगवान म्हणाले: हे पार्था, अशा पुरुषाचा या लोकात किंवा परलोकात कधीही विनाश होत नाही; कारण हे तात, कल्याणकारी कर्म करणाऱ्याची कधीही दुर्गती होत नाही.
The Blessed Lord said: O Partha, neither in this world nor in the next is there destruction for him; for the doer of good, O dear friend, never comes to grief.
उषित्वा शाश्वतीः समाः ।
शुचीनां श्रीमतां गेहे
योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥ ४१ ॥
योगभ्रष्ट पुरुष पुण्यवानांच्या लोकांत जाऊन तिथे अनेक वर्षे राहतो आणि त्यानंतर तो पवित्र व श्रीमंत लोकांच्या घरात जन्म घेतो.
Having attained the worlds of the righteous and dwelt there for long ages, he who fell from Yoga is born again in the house of the pure and wealthy.
कुले भवति धीमताम् ।
एतद्धि दुर्लभतरं
लोके जन्म यदीदृशम् ॥ ४२ ॥
किंवा तो थेट बुद्धिमान योगी पुरुषांच्या कुळात जन्म घेतो; परंतु जगामध्ये असा जन्म मिळणे खरोखर अत्यंत दुर्मिळ आहे.
Or he is born into a family of wise Yogis; verily such a birth is even more difficult to obtain in this world.
लभते पौर्वदेहिकम् ।
यतते च ततो भूयः
संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥ ४३ ॥
हे कुरुनंदना, त्या नवीन जन्मात त्याला पूर्वजन्मातील बुद्धीचे संस्कार प्राप्त होतात आणि तो पुन्हा सिद्धीसाठी अधिक जोमाने प्रयत्न करतो.
There he regains the knowledge acquired in his former body, and he strives more than before for perfection, O son of the Kurus.
ह्रियते ह्यवशोऽपि सः ।
जिज्ञासुरपि योगस्य
शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ ४४ ॥
पूर्वजन्माच्या अभ्यासामुळे तो विवश असूनही योगाकडे खेचला जातो; योगाची केवळ इच्छा करणाराही वेदांतील सकाम कर्मांच्या पलीकडे जातो.
By that former practice alone he is led on even against his will; even he who merely wishes to know Yoga goes beyond the word-Brahman.
योगी संशुद्धकिल्बिषः ।
अनेकजन्मसंसिद्ध-
स्ततो याति परां गतिम् ॥ ४५ ॥
अनेक जन्मांच्या संस्कारांनी शुद्ध झालेला आणि प्रयत्नपूर्वक अभ्यास करणारा योगी पापांपासून मुक्त होऊन परम गतीला (मोक्षाला) प्राप्त होतो.
But the Yogi who strives with assiduity, purified from sins and perfected through many births, reaches the Supreme Goal.
ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः ।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी
तस्माद्योगी भवार्जुन ॥ ४६ ॥
योगी हा तपस्वी, ज्ञानी आणि कर्मठ लोकांपेक्षाही श्रेष्ठ मानला जातो; म्हणून हे अर्जुना, तू योगी हो.
The Yogi is thought to be superior to the ascetics, even superior to the men of knowledge; he is also superior to the men of action; therefore be a Yogi, O Arjuna.
मद्गतेनान्तरात्मना ।
श्रद्धावान्भजते यो मां
स मे युक्ततमो मतः ॥ ४७ ॥
सर्व योग्यांमध्येही जो श्रद्धायुक्त पुरुष माझ्यामध्ये अंतःकरण ठेवून मला भजतो, तोच मला सर्वश्रेष्ठ वाटतो.
And of all Yogis, he who with his inner self merged in Me, with faith, worships Me, is deemed by Me to be the most steadfast.
इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे आत्मसंयमयोगो नाम षष्ठोऽध्यायः ।
Thus ends the sixth chapter titled 'Atma-Samyama-Yoga' in the Shrimad Bhagavad Gita Upanishad, which contains the knowledge of Brahman and the science of Yoga, as a dialogue between Sri Krishna and Arjuna.
© 2026 अभिजित तोडकर | shlokpathanam.blogspot.com | All rights Reserved.