|
इयत्ता चौथीचे सर्व श्लोक प्रिंट करा |
हे पान शेअर करण्यासाठी स्कॅन करा |
श्लोक क्र. १०१ ते ११० (गायिका--परिज्ञा)
अर्जुन उवाच---
यजन्ते श्रद्धयान्विताः ।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण
सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ १ ॥
अर्जुन म्हणाला: हे कृष्णा, जे लोक शास्त्राचे नियम सोडून केवळ श्रद्धेने युक्त होऊन पूजन (यज्ञ) करतात, त्यांची निष्ठा कोणती मानावी? ती सात्त्विक आहे, राजस आहे की तामस?
Arjuna said: What is the status of those, O Krishna, who, setting aside the ordinances of the scriptures, perform sacrifice with faith? Is it Sattva, Rajas, or Tamas?
श्रीभगवानुवाच---
देहिनां सा स्वभावजा ।
सात्त्विकी राजसी चैव
तामसी चेति तां शृणु ॥ २ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: मनुष्यांची ती स्वभावजात श्रद्धा सात्त्विक, राजस आणि तामस अशी तीन प्रकारची असते. त्याबद्दल तू आता ऐक.
The Blessed Lord said: Threefold is the faith of the embodied, which is inherent in their nature—the Sattvic, the Rajasic, and the Tamasic. Hear now of that.
श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो
यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ ३ ॥
हे भारता (अर्जुन), प्रत्येकाची श्रद्धा त्याच्या अंतःकरणाच्या स्वभावानुसार असते. हा मनुष्य श्रद्धामय आहे; ज्याची जशी श्रद्धा असते, तसाच तो स्वतः असतो.
The faith of each is in accordance with his nature, O Bharata. The man consists of his faith; as a man’s faith is, so is he.
यक्षरक्षांसि राजसाः ।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये
यजन्ते तामसा जनाः ॥ ४ ॥
सात्त्विक लोक देवांची पूजा करतात, राजस लोक यक्ष आणि राक्षसांची पूजा करतात, तर तामस लोक प्रेत आणि भूतगणांची पूजा करतात.
Sattvic men worship the gods; Rajasic men worship the Yakshas and the Rakshasas; others, the Tamasic men, worship the spirits and the ghosts.
तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः
कामरागबलान्विताः ॥ ५ ॥
जे लोक शास्त्रविधी सोडून, केवळ ढोंग आणि अहंकाराने युक्त होऊन आणि वासना, आसक्ती व बळाच्या जोरावर घोर तप करतात (ते तामस वृत्तीचे असतात).
Those men who undergo terrible austerities not enjoined by the scriptures, given to hypocrisy and egoism, and impelled by the force of lust and attachment.
भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तःशरीरस्थं
तन्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ ६ ॥
जे अज्ञानी लोक शरीरातील इंद्रियांना आणि अंतर्यामी असलेल्या मला (परमात्म्याला) कष्ट देतात, त्यांना तू आसुरी स्वभावाचे (निश्चयाचे) समज.
Senselessly torturing the elements in their body and also Me, who dwells within the body—know them to be of demoniac resolve.
त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं
तेषां भेदमिमं शृणु ॥ ७ ॥
प्रत्येक मनुष्याला प्रिय असलेला आहार सुद्धा तीन प्रकारचा असतो. तसेच यज्ञ, तप आणि दान यांचेही तीन प्रकार आहेत. त्यांचा हा भेद तू आता ऐक.
Even the food which is dear to each is of three kinds, as are also sacrifice, austerity, and gift. Hear now the distinction between them.
सुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या
आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ ८ ॥
आयुष्य, बुद्धी, बल, आरोग्य, सुख आणि प्रीती वाढवणारे; रसाळ, स्निग्ध (तेलकट नव्हे, तर पौष्टिक), शरीरात टिकणारे आणि मनाला प्रसन्न करणारे आहार सात्त्विक लोकांना प्रिय असतात.
Foods that augment life, vitality, strength, health, happiness, and appetite, and which are savory, oleaginous, substantial, and agreeable, are dear to the Sattvic.
तीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्टा
दुःखशोकामयप्रदाः ॥ ९ ॥
अति कडू, अति आंबट, अति खारट, अति उष्ण, अति तिखट, कोरडे आणि जळजळ निर्माण करणारे आहार राजस लोकांना प्रिय असतात. असे अन्न दुःख, शोक आणि रोग उत्पन्न करणारे असते.
Foods that are bitter, sour, saline, excessively hot, pungent, dry, and burning, are liked by the Rajasic and are productive of pain, grief, and disease.
पूति पर्युषितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं
भोजनं तामसप्रियम् ॥ १० ॥
जे अन्न अर्धवट शिजलेले, रसहीन, दुर्गंधीयुक्त, शिळे, उष्टे आणि अपवित्र आहे, ते भोजन तामस लोकांना प्रिय असते.
Food which is stale, tasteless, putrid, rotten, refuse, and impure, is dear to the Tamasic.
विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः
समाधाय स सात्त्विकः ॥ ११ ॥
फळाची अपेक्षा न धरता, शास्त्रविधीनुसार 'यज्ञ करणे हे आपले कर्तव्य आहे' अशा निश्चयाने जो यज्ञ केला जातो, तो सात्त्विक होय.
That sacrifice which is offered by men who desire no fruit, as enjoined by the scriptures, with the fixed resolve that "to sacrifice is a duty," is Sattvic.
दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ
तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ १२ ॥
परंतु, हे भरतश्रेष्ठा (अर्जुन), फळाची इच्छा धरून किंवा केवळ प्रदर्शनासाठी (ढोंगीपणाने) जो यज्ञ केला जातो, तो राजस समजावा.
But that which is offered, O best of the Bharatas, with a view to reward and for the sake of ostentation, know that to be a Rajasic sacrifice.
मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं
तामसं परिचक्षते ॥ १३ ॥
शास्त्रविधी नसलेला, अन्नदान न केलेला, मंत्रहीन, दक्षिणा न दिलेला आणि श्रद्धेशिवाय केलेला यज्ञ तामस म्हटला जातो.
A sacrifice which is contrary to the scriptural ordinances, in which no food is distributed, no mantras are chanted, no fees are paid to the priests, and which is void of faith, is said to be Tamasic.
पूजनं शौचमार्जवम् ।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च
शारीरं तप उच्यते ॥ १४ ॥
देव, ब्राह्मण (ज्ञानी), गुरु आणि विद्वान यांची पूजा करणे, शुद्धता, सरळपणा, ब्रह्मचर्य आणि अहिंसा—याला शारीरिक तप असे म्हणतात.
Worship of the gods, the twice-born, the teachers, and the wise; purity, straightforwardness, celibacy, and non-violence—these are called the austerity of the body.
सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव
वाङ्मयं तप उच्यते ॥ १५ ॥
दुसऱ्याला उद्वेग (त्रास) न देणारे, सत्य, प्रिय आणि हितकारक बोलणे, तसेच वेदांचे आणि शास्त्रांचे अध्ययन करणे—याला वाणीचे तप (वाङ्मय तप) म्हणतात.
Speech which causes no excitement, which is true, pleasant, and beneficial, and the practice of the study of the Vedas—these are called the austerity of speech.
मौनमात्मविनिग्रहः ।
भावसंशुद्धिरित्येत-
त्तपो मानसमुच्यते ॥ १६ ॥
मनाची प्रसन्नता, सौम्यभाव, मौन (चिंतन), आत्मसंयम आणि अंतःकरणाची शुद्धी—याला मानसिक तप असे म्हणतात.
Serenity of mind, gentleness, silence, self-control, and purity of heart—these are called the austerity of the mind.
तपस्तत्त्रिविधं नरैः ।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः
सात्त्विकं परिचक्षते ॥ १७ ॥
फळाची अपेक्षा न ठेवणाऱ्या आणि एकाग्रचित्त असलेल्या माणसांनी परम श्रद्धेने केलेले हे तिन्ही प्रकारचे तप (शारीरिक, वाचिक आणि मानसिक) सात्त्विक म्हटले जाते.
This threefold austerity, practiced by men with supreme faith, without desire for reward and with steadfastness, is said to be Sattvic.
तपो दम्भेन चैव यत् ।
क्रियते तदिह प्रोक्तं
राजसं चलमध्रुवम् ॥ १८ ॥
जे तप केवळ सत्कार, मान आणि पूजा मिळवण्यासाठी किंवा ढोंगीपणाने (प्रदर्शनासाठी) केले जाते, त्याला राजस तप म्हणतात. त्याचे फळ अनिश्चित आणि क्षणभंगुर असते.
That austerity which is practiced for the sake of welcome, honor, and worship, and with hypocrisy, is here said to be Rajasic—it is unstable and transitory.
पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा
तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १९ ॥
जे तप अज्ञानाने, हट्टाने, स्वतःला त्रास देऊन किंवा दुसऱ्याचा नाश करण्यासाठी केले जाते, त्याला तामस तप म्हणतात.
That austerity which is practiced with a deluded notion, with self-torture or for the purpose of destroying another, is declared to be Tamasic.
दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च
तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ २० ॥
'दान देणे हे आपले कर्तव्य आहे' या भावनेने, योग्य वेळी, योग्य ठिकाणी, योग्य व्यक्तीला (पात्राला) आणि उपकाराची अपेक्षा न ठेवता जे दान दिले जाते, ते सात्त्विक दान मानले जाते.
That gift which is given, with the idea that "it is a duty to give," to one who does no return service, in a fit place and at a fit time, to a worthy person, is held to be Sattvic.
फलमुद्दिश्य वा पुनः ।
दीयते च परिक्लिष्टं
तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ २१ ॥
जे दान प्रत्युपकाराच्या अपेक्षेने (म्हणजेच भविष्यात काहीतरी मिळेल या आशेने), किंवा फळाची इच्छा धरून, अथवा नाखुशीने (कष्टपूर्वक) दिले जाते, ते राजस दान मानले जाते.
But that gift which is given with a view to a return, or with a desire for reward, or with a feeling of reluctance, is held to be Rajasic.
मपात्रेभ्यश्च दीयते ।
असत्कृतमवज्ञातं
तत्तामसमुदाहृतम् ॥ २२ ॥
अयोग्य वेळी, अयोग्य ठिकाणी, कुपात्राला (अयोग्य व्यक्तीला), सत्कार न करता आणि तिरस्कारपूर्वक दिलेले दान तामस दान म्हटले जाते.
That gift which is given at a wrong place and at a wrong time, and to unworthy persons, without respect and with contempt, is declared to be Tamasic.
ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च
यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ २३ ॥
'ॐ', 'तत्' आणि 'सत्' हे ब्रह्माचे (परमात्म्याचे) तीन प्रकारचे नाव (निर्देश) मानले गेले आहेत. प्राचीन काळी याच मंत्राच्या आधारे ब्राह्मण, वेद आणि यज्ञांची रचना झाली.
"Om, Tat, Sat"—this has been declared to be the threefold designation of Brahman. By that, the Brahmanas, the Vedas, and the sacrifices were ordained of old.
यज्ञदानतपःक्रियाः ।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः
सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ २४ ॥
म्हणूनच, ब्रह्मवेत्ते पुरुष शास्त्रविधीनुसार यज्ञ, दान आणि तप यांच्या क्रिया नेहमी 'ॐ' या नामाचा उच्चार करूनच सुरू करतात.
Therefore, with the utterance of 'Om', the acts of sacrifice, gift, and austerity, as enjoined by the scriptures, are always begun by the followers of Brahman.
फलं यज्ञतपःक्रियाः ।
दानक्रियाश्च विविधाः
क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥ २५ ॥
फळाची इच्छा न ठेवता 'तत्' (म्हणजे ते सर्व परमात्म्याचेच आहे) या भावनेने मोक्षाची इच्छा बाळगणारे लोक विविध यज्ञ, तप आणि दानाच्या क्रिया करतात.
With the utterance of 'Tat', without seeking reward, the various acts of sacrifice, austerity, and gift are performed by the seekers of liberation.
सदित्येतत्प्रयुज्यते ।
प्रशस्ते कर्मणि तथा
सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ २६ ॥
हे पार्था, 'सत्' हा शब्द सत्य आणि श्रेष्ठ या अर्थाने वापरला जातो. तसेच सर्व मंगल आणि प्रशंसनीय कर्मांमध्ये सुद्धा 'सत्' शब्दाचा प्रयोग केला जातो.
The word 'Sat' is used in the sense of reality and of goodness; and also, O Partha, the word 'Sat' is used for an auspicious action.
स्थितिः सदिति चोच्यते ।
कर्म चैव तदर्थीयं
सदित्येवाभिधीयते ॥ २७ ॥
यज्ञ, तप आणि दान यामध्ये जी स्थिरता (निष्ठा) असते, तिलाही 'सत्' म्हटले जाते. तसेच परमात्म्यासाठी केलेले सर्व कर्म 'सत्' या नावानेच ओळखले जाते.
Steadfastness in sacrifice, austerity, and gift is also called 'Sat'; and action for the sake of the Lord is also termed 'Sat'.
तपस्तप्तं कृतं च यत् ।
असदित्युच्यते पार्थ
न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ २८ ॥
हे पार्था, श्रद्धेशिवाय केलेला होम (यज्ञ), दिलेले दान, केलेले तप आणि जे काही कर्म केले जाते, त्याला 'असत्' (मिथ्या) म्हटले जाते. त्याचे फळ या लोकातही मिळत नाही आणि परलोकातही मिळत नाही.
Whatever is sacrificed, given, or performed, and whatever austerity is practiced without faith, is called 'Asat', O Partha; it is of no account here or hereafter.
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे श्रद्धात्रयविभागयोगो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥
अशा प्रकारे श्रीमद्भगवद्गीतेतील 'श्रद्धात्रयविभागयोग' नावाचा हा सतरावा अध्याय येथे पूर्ण झाला.
Thus ends the seventeenth chapter titled 'Shraddhatraya-Vibhaga-Yoga' in the Upanishad of the Shrimad Bhagavad Gita, the science of Brahman, the scripture of Yoga, in the dialogue between Shri Krishna and Arjuna.